ΣΤΑΣΗ ΒΥΡΩΝΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

Απόψεις του Δημήτρη Γληνού για τον δάσκαλο

2012-02-29T07:38:00.003-08:00

Ο Δημήτρης Γληνός υπήρξε μια πολυσύνθετη προσωπικότητα. Ήταν, σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς συνεργατών και μαθητών του, παιδαγωγός, φιλόσοφος και δάσκαλος. Οι απόψεις του Γληνού για τον Έλληνα δάσκαλο 67 χρόνια μετά τον θάνατό του εξακολουθούν να είναι ακόμη επίκαιρες και να αποτελούν μάλιστα αντικείμενο μελέτης.
Ορίζοντας την παλιότερη θέση του δασκάλου, τον οποίο θεωρούσε σημαντικότατο και πολυτιμότατο συντελεστή του εκπαιδευτικού έργου και κατ' επέκταση εργάτη της προόδου του έθνους, επεσήμανε: «o Έλλην διδάσκαλος παντός βαθμού υπήρξε και αυτός θύμα πολλαπλής δουλείας, δουλείας πνευματικής, δουλείας οικονομικής, δουλείας ηθικής. Υπήρξεν εποχή καθ' ην ο διδάσκαλος εάν μεν ήθελε να είνε τίμιος και ενσυνείδητος έπρεπε να είνε και μάρτυς και αν δεν ήθελε να είνε μάρτυς, έπρεπε να είνε επιτήδειος κόλαξ, αφρονημάτιστος, ασυνείδητος, εκμεταλευτής».
Ο Γληνός ήταν πεπεισμένος ότι τα αίτια αυτής της ηθικής και κοινωνικής κατάπτωσης του δασκάλου μπορούσαν να αρθούν με την οικονομική αναβάθμιση, τη μόρφωση και την επιμόρφωσή του καθώς και με τη διοικητική αποκέντρωση των υπηρεσιών της Παιδείας. Σε άρθρο του που πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ στο διάστημα 18 Μάρτη-15 Απρίλη 1914 μαζί με άλλα άρθρα έγραφε σχετικά: «Και είνε πασίγνωστον, ότι άμα εξασφαλίσης προοδευτικόν, ειλικρινή, μορφωμένον, ζηλωτήν διδάσκαλον ενδιαφερόμενον περί του έργου του, διαρκώς ανασκοπούντα καί βελτιώνοντα αυτόν, άμα εξασφαλίσης διδάσκαλον, διανοητικώς, ηθικώς καί οικονομικώς ελεύθερον και αυτοτελή, εξασφάλισες ήδη τα εννέα δέκατα της επιτυχίας του εκπαιδευτικού έργου».
Σε κείμενά του, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Αγωγή, αναφέρθηκε στη σχέση που συνδέει άμεσα την αναγέννηση της ελληνικής παιδείας με τον ενεργητικό ρόλο, που οφείλει να αναλάβει ο Έλληνας δάσκαλος, ως σημαντικότατο μέλος της εκπαιδευτικής κοινότητας. Παράλληλα, έδειξε το δρόμο στον οποίο οφείλουν να οδηγηθούν τα εκπαιδευτικά ζητήματα, διατυπώνοντας κατ' αρχάς την άποψη ότι πρέπει να σταματήσει η προσωνυμία «δάσκαλος», που σημαίνει τον φορέα «πάσης πνευματικής μικρότητος, κοινωνικής ταπεινώσεως, πενιχρότητος και ευτελείας», ώστε αυτή να αποκτήσει το πραγματικό της νόημα, σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος «Έχει τό βλέμμα εστραμμένον προς τας κορυφάς, τας οποίας φωτίζει ο ήλιος πρώτα. Το βλέμμα εστραμμένον προς την φιλοσοφίαν και την επιστήμην. Σ' αυτό το σημείο, ο δάσκαλος ανάπτει την λαμπάδα του πρώτος από την λαμπάδα του φιλοσόφου, του κοινωνιολόγου, του επιστήμονος ερευνητού».
Οι απόψεις του αυτές ανακαλύπτουν την προσπάθεια που κατέβαλε ώστε να διαλυθεί η πλάνη που καλλιεργούσαν συστηματικά συντηρητικοί κύκλοι, οι οποίοι ήθελαν το δάσκαλο απαθή θεατή, άψυχο διεκπεραιωτή του νεκρού πνεύματος των διαταγών και των νόμων, παθητικό εκτελεστικό όργανο. Έγραφε, σχετικά, στο περιοδικό Αυγή: «Ο δάσκαλος όχι μόνο πρέπει να έχη γνώμη και πίστη για το έργο του, αλλά και υποχρέωση ιερή να τρέφει τη μέριμνα του μέλλοντος και να βοηθάει με όλη του τη δύναμη την καλυτέρευση του παρόντος». Λίγο πριν κυκλοφορήσει το περιοδικό η Αναγέννηση και σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Διδασκαλικόν Βήμα, δηλώνει γι' αυτό την απόφασή του «να σταθή δίπλα στον Έλληνα δάσκαλο και να του χορηγήση της επιστήμης και της φιλοσοφημένης σκέψης τα μέσα».
Έτσι, στο πρόγραμμα για την παιδεία που καταγράφει στις σελίδες του περιοδικού Αναγέννηση, το οποίο, ας σημειωθεί, λειτούργησε ως ο προμαχώνας του κοινωνικού δημοτικισμού για την πνευματική ανάπλαση του έθνους και προπύργιο για τη λαϊκή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, επισημαίνει: «Να δοθή η πρεπούμενη σημασία στον κυριώτατο εργάτη της παιδείας, το δάσκαλο. Όχι μόνο η μόρφωσή του για όλες τις βαθμίδες της Παιδείας πρέπει να είνε βαθειά, πλούσια και επιστημονική, μα και η θέση του μέσα στόν κύκλο των λειτουργών της πολιτείας αντάξια με το προσφερόμενο υψηλότατο έργο, χωρίς να υπάρχη καμμιά κατ' αρχήν διάκριση ανάμεσα στους εργάτες της κατώτερης και της ανώτερης παιδείας».
Η θεώρηση του δασκάλου, ως τον πολυτιμότατο και σημαντικότατο παράγοντα για την ευόδωση του εκπαιδευτικού έργου, οδηγούσε συχνά το Γληνό στη γνωστοποίηση των δικών του προτάσεων για την αναβάθμιση της θέσης του δάσκαλου και μέσω αυτού την αναβάθμιση της ελληνικής εκπαίδευσης.
Πρωταρχικής σημασίας ζήτημα για τον Γληνό ήταν η οικονομική αναβάθμιση του δασκάλου, ώστε να σταματήσει να ασχολείται με ιδιωτικές παραδόσεις και άλλες εργασίες που προσβάλλουν τόσο το κύρος όσο και το έργο του. Αναφερόμενος, έτσι, στην αναγκαιότητα να απαλλαγεί ο δάσκαλος από τα οικονομικά προβλήματα, παρατηρούσε: «Και δεν πρέπει να θεωρηθή υπερβολή, εάν ισχυρισθή τις, ότι η οικονομική ενίσχυσις του δασκάλου πρέπει να είνε ακόμη γενναιότερα. Είνε χρήμα, το οποίον η ορθή παιδεία θα αποδώσει εις την πολιτείαν και την κοινωνίαν πολλαπλάσιον».
Όσον αφορά την ηθική και πνευματική χειραφέτηση του δασκάλου, ο Γληνός δεχόταν ότι θα επιτευχθούν τόσο με την διοικητική αποκέντρωση, η οποία δεν πρέπει να αφορά μόνο τα διοικητικά ζητήματα, αλλά και τα ζητήματα των προγραμμάτων, των διδακτικών βιβλίων και γενικά όλου του οργανισμού της Παιδείας, όσο και με την αποστολή εκατοντάδων νέων στην Ευρώπη για την εξειδικευμένη μόρφωσή τους. Για το λόγο αυτό σημείωνε: «Δεν είνε ανάγκη πολλών λόγων βεβαίως διά να πεισθώσιν οι δάσκαλοι ότι πρέπει να περιφρουρήσωσι τήν διοικητικήν αποκέντρωσιν ως κόρην οφθαλμού». «Η μόνη λύσις είνε η κατάλυσις του μονοπωλίου της Ευρωπαϊκής μορφώσεως διά της αποστολής εκατοντάδων νέων εις την Ευρώπην».
Πρωταρχικής, επίσης, σημασίας ζήτημα ήταν για το Γληνό η μέριμνα για τη συνεχή επιμόρφωση των δασκάλων, που όπως είδαμε, τη θεωρούσε ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του εκπαιδευτικού έργου. Γι' αυτό υπογράμμιζε: «Να αναδιοργανωθούν ριζικά οι Πανεπιστημιακές σχολές πού μορφώνουν δασκάλους, καθώς και τα Διδασκαλεία και να γίνουν σοβαρές εκπαιδευτικές αποστολές στο εξωτερικό».
Εξ' άλλου, μεγάλη σημασία, εκτός από την επιμόρφωση των δασκάλων, έδωσε ο Γληνός και στη συνεργασία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, από το Δημοτικό μέχρι το Πανεπιστήμιο, και γι' αυτό έγραφε στο περιοδικό Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου: «Aν οργανωθούν οι δάσκαλοι κάθε βαθμού, αν οργανωθούν μ' ενωτικό δεσμό τη βαθιά επίγνωση του έργου τους και της σημασίας του για την κοινωνία, αν ενωθούν γύρω σε ιδέες και όχι μόνο γύρω σε μικροσυμφέροντα, αν πιστέψουν στον εαυτό τους και στην αποστολή τους μπορούν να κατορθώσουν όχι μόνο το σεβασμό να εμπνεύσουν, μα και όλη την παιδεία και ολόκληρο το λαό να υψώσουν».
Ο Γληνός ήθελε το δάσκαλο παντού στην πρώτη γραμμή της προόδου. Γράφει χαρακτηριστικά: «Αυτός ηγήτωρ, αυτός κηρυξ, αυτός σκαπανεύς της. Παράλληλα όμως ήθελε να αλλάξει και το σχολείο χαρακτηρίζοντας το παλιό σχολείο ως «σχολείον φυλακή και το σχολείον υπνωτήριον, το σχολείον των λόγων, των γραμματικών και των κενών φράσεων, το σχολείον οδοστρωτήρα και προκρούστη των ψυχών, το σχολείον το αφρονιμάτιστον, το σχολείον που δίδει χαρτιά και τίποτε άλλο, το σχολείον το περιφρονούμενον από μαθητές, από γονείς, από κοινωνία και πολιτεία».
Ένας από τους σημαντικούς λόγους διαφωνίας και αιτία διάσπασης του Εκπαιδευτικού Ομίλου ήταν και οι αντίθετες αντιλήψεις, που είχαν ο Δελμούζος και ο Γληνός, σχετικά με το ρόλο το δασκάλου και την ελευθερία που έπρεπε να έχει.
Ο Δελμούζος και οι συντηρητικοί του Ομίλου έλεγαν ότι «ο δάσκαλος, ούτε μπορεί, ούτε είνε σωστό να δεχτή αντιλήψεις, που τον βγάζουν έξω από το έργο του και τον κάνουν πολιτικό». Υποστήριζαν ακόμη, ότι ο δάσκαλος «πρέπει να θεωρή το κράτος για εργοδότη του και τον εαυτό του για εργάτη» αφαιρώντας έτσι τον καθαρά ιδεολογικό χαρακτήρα της σχέσης δάσκαλου - κράτους. Έπαυαν έτσι, το δάσκαλο από ιεροφάντη μιας κοινωνικής λειτουργίας και τον έκαναν άψυχο μισθωτό όργανο, έναν εργάτη με συμφέροντα αντίθετα προς τον εργοδότη του, και μάλιστα χωρίς την κυριότερη προϋπόθεση της προσωπικότητάς του, την ελεύθερη σκέψη.
Το βαθύτερο νόημα της επιχειρηματολογίας των συντηρητικών ήταν πως «ο δάσκαλος δεν θα μπορή να είνε μέλος του εκπαιδευτικού ομίλου, αν γίνη σωματείο προοδευτικό, Όπως τον θέλουν οι ριζοσπαστικοί και ακόμα περισσότερο, πώς το κράτος έχει το δικαίωμα και να εμποδίση με τη βία και να τιμωρήση το δάσκαλο, που θα ήθελε να είναι μέλος ενός τέτιου σωματείου». Ύψωσαν έτσι την κρατική βία σε φόβητρο και εμπόδιο στην ελεύθερη σκέψη, συμπληρώνοντας μ' αυτό τον τρόπο την αντιδραστική μεταστροφή τους προς την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.
Αντίθετα με τις απόψεις αυτές, ο Γληνός και οι προοδευτικοί του Ομίλου υποστήριζαν σθεναρά «πώς ο δάσκαλος δε γίνεται ποτέ πολιτικός με το να σκέφτεται, πως θα καλυτερέψη η παιδεία και να ζητάη να φωτίση και τούς άλλους, έτσι πού η σκέψη του να γίνη αναγνωρισμένη πράξη η κατάσταση. Έτσι μόνο εχτελεί σωστά το χρέος του απέναντι και στο Κράτος και στην κοινωνία». Ο Γληνός και οι Ριζοσπαστικοί του Ομίλου τόνιζαν, έτσι, ότι οποιαδήποτε αντίθετη αντίληψη μετατρέπει το δάσκαλο σε πνευματικό προλετάριο, που δουλεύει μηχανικά για να κερδίσει ένα κομμάτι ψωμί, και διατύπωσαν τις παραπάνω αντιλήψεις στην ακόλουθη αρχή: «Φυσικός και κύριος εργάτης της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είνε ο δάσκαλος. Επομένως ο εκπαιδευτικός όμιλος φρονή, ότι ο δάσκαλος χωρίς να παραβαίνη τους νόμους και τα προγράμματα του Κράτους κατά την εχτέλεση του έργου του μέσα στα σχολειό, έχει όχι μόνο το δικαίωμα της ελεύτερης σκέψης μα ακόμα και το δικαίωμα σαν άτομο και σαν ομάδα να διαφωτίζη την κοινωνία και να συντελή στήν αναμόρφωση της παιδείας».
Έτσι, ο Γληνός, επισημαίνοντας τις αδυναμίες, τα τρωτά και τα κακώς κείμενα, προτάσσει και τη δική του «θεραπεία»:
«Πρέπει να λείψη η εκπαιδευτική και διδασκαλική κακοδαιμονία.
Εν τη ενώσει η δύναμις.
Τους κυβερνώντας πρέπει να τούς διαφωτίσωμεν, εμείς πρέπει να τους καθοδηγήσωμεν. Εκ των κάτω το φώς.
Καί ευτυχή τά έθνη εις τα οποία τα τοιχώματα του σχολείου δεν γίνονται τείχη σινικά αποκλείοντα την ζωήν.
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι ο Γληνός:
Ξεσκέπασε το μάταιο, αντιδραστικό και βλαβερό ρόλο του δασκάλου, που αδιαφορεί για οτιδήποτε πέρα από το επίσημο πρόγραμμα.
Αξίωσε από τους δασκάλους να έχουν το βλέμμα τους στραμμένο προς τη ζωή και ανοιχτή την ψυχή τους προς τα κελεύσματά της.
Αγωνίστηκε για να πείσει το δάσκαλο για το ρόλο που έπρεπε να παίξει και που για το Γληνό δεν ήταν άλλος από το ρόλο του «κοινωνικού αναμορφωτή» και «απόστολου μιας θρησκείας ιδεών».
Παρότρυνε τους δασκάλους να στηρίξουν το Σχολείο Εργασίας, στο οποίο κυριαρχούσε η κριτική σκέψη και η δημιουργική εργασία.
Ζήτησε από τους δασκάλους να αγωνιστούν για να περάσει η συνολική αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση.
Οι απόψεις του Δ. Γληνού για το δάσκαλο εξακολουθούν και σήμερα να είναι επίκαιρες. Οι εκπαιδευτικοί, που διαβάζουμε τα κείμενα αυτά βλέπουμε, και σήμερα ακόμη, να βαραίνουν τη μοίρα της εκπαίδευσης πολλά δεινά από όσα περιέγραφε ο Γληνός. Η παιδαγωγική του προσφορά, τα ιδεολογικά-επιστημονικά κριτήρια που χρησιμοποιεί για να περιγράψει την προσωπικότητα και το έργο του έλληνα δασκάλου παραμένουν επίκαιρα και χρήσιμα και μπορούν ακόμη να συντελέσουν στη διαμόρφωση του ενιαίου και αντιαυταρχικού σχολείου στην υπηρεσία των λαϊκών αναγκών.

Έκθεση μαθητή 6ης Δημοτικού

2012-01-24T00:31:00.000-08:00

Έκθεση του μαθητή της 6ης δημοτικού Πέτρου Σαλ…

Σκέφτομαι και γράφω: «Η δημοκρατία στην Ελλάδα σήμερα».

Η δημοκρατία γεννήθηκε πρώτη φορά πριν από χιλιάδες χρόνια στην Ελλάδα και μετά απλώθηκε σ’ όλο τον κόσμο πολύ γρήγορα, παρόλο που δεν υπήρχε Ιντερνετ. Η δημοκρατία είναι το πιο σπουδαίο από τα πολιτεύματα, είναι πολύ καλό πράγμα. Αν δεν ήταν, θα την είχαμε καταργήσει όπως τα θερμόμετρα με τον υδράργυρο.

Δημοκρατία στην Ελλάδα σήμερα σημαίνει να μπορείς να λες ελεύθερα τη γνώμη σου, φτάνει να συμφωνεί μαζί σου ο Πρετεντέρης, η Τρέμη και ο Πρωτοσάλτης. Δημοκρατία επίσης είναι να μπορείς να διαδηλώνεις ελεύθερα για ό, τι πράγμα θέλεις.

Υπάρχουν χιλιάδες διαδηλώσεις για να πηγαίνεις κάθε τόσο. Θα ήθελα κι εγώ να πάω σε μια διαδήλωση που θα λέει ότι μπορούμε να τρώμε ελεύθερα σουβλάκια, τσίζμπουρκερ και άλλα σκατοφαγιά κάθε μέρα κι όχι 1 φορά το μήνα, αλλά δεν έχει φτιαχτεί ακόμα τέτοια διαδήλωση. Σ’ αυτές που γίνονται σήμερα οι μεγάλοι διαδηλώνουν για το ίδιο πράγμα αλλά ξεχωριστά.

Άμα βρεθούνε όλοι αυτοί που κατεβαίνουν στους δρόμους μαζί, μπορεί να τσακωθούνε και να αρχίσουνε τις μπουνιές. Στις διαδηλώσεις περνάς ωραία, είναι σκέτη περιπέτεια, αρκεί να φοράς μάσκα, γυαλιά και να αντέχεις το ξύλο. Οι μεγάλοι που πηγαίνουν σ’ αυτές καλά θα κάνουν να αγοράζουν δικά τους γυαλιά γιατί την τελευταία φορά που πήγε ο μπαμπάς μου, μου πήρε τα γυαλιά του κολυμβητηρίου για να μην τον τσούζουν τα μάτια του και μου τα έχασε. Εγώ νεύριασα και μετά …τσακώθηκε με τη μαμά που τον έλεγε άχρηστο και πως αν ήταν άξιος θα έτρωγε κι αυτός μερικά λεφτά από αυτά που τρώγανε και οι άλλοι και τώρα δε θα αναγκαζόταν να τρέχει στις διαδηλώσεις, και να τρώει ξύλο, 40 χρονών άνθρωπος, αλλά δεν πολυκατάλαβα τι εννοούσε.

Στη Δημοκρατία ψηφίζεις όποιον θέλεις για να γίνει βουλευτής και μετά άμα δε σου αρέσει μπορείς να τον βρίσεις, να τον φασκελώσεις ή να του πετάξεις αυγό ελεύθερα. Αυτός όμως όσες βρισιές κι αν ακούσει δεν το κουνάει από τη θέση του, δεν καταλαβαίνει Χριστό. Οι διαφορετικοί βουλευτές μέσα στη Βουλή φωνάζουν, τσακώνονται, κάνουν τους εχθρούς και τους μαλωμένους και καμιά φορά βρίζουν ο ένας τον άλλο. Ένας είπε τους άλλους γαϊδούρια προκαιρού και μετά αυτοί τον κάνανε Υπουργό. Άρα στη Δημοκρατία μπορείς να βρίζεις ελεύθερα άμα είσαι μεγάλος. Άμα πάλι είσαι μικρός, μπορεί να σε βάλει η δασκάλα τιμωρία γιατί είπες το Θοδωρή, μαλακοπίτουρα.

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε Δημοκρατία που είναι καλή. Το αντίθετο της Δημοκρατίας είναι η Χούντα που είναι κακή. Είναι αυτή που είχε ο μπαμπάς όταν ήταν μικρός. Στη Χούντα δεν κάνουν εκλογές και δεν κλείνουν τα σχολεία 4 μέρες. Ούτε τώρα κάνουμε εκλογές γιατί θα είναι καταστροφή για τον τόπο, λένε όλοι στις τηλεοράσεις, που δε θέλουν να χάνουμε μαθήματα και να μείνουμε αγράμματοι. Σήμερα έχουμε για πρωθυπουργό έναν πολύ καλό κύριο τον Παπαδήμο που αρέσει πολύ στη γιαγιά γιατί είναι σοβαρός, όμορφος, τα λέει ωραία απέξω χωρίς να τα διαβάζει σαν τον προηγούμενο, και έχει έρθει απ’ το εξωτερικό. Η γιαγιά που έχει Αλσχάιμερ νομίζει ότι είναι ο βασιλιάς και απορεί γιατί δε φοράει στολή. Το βασιλιά δεν τον είχε ψηφίσει κανείς για να μας κυβερνά, αλλά ούτε και τούτον τον έχει ψηφίσει κανείς, γι αυτό μπερδεύεται η γιαγιά.

Δημοκρατία ακόμα είναι να κάνεις ότι λένε οι πιο πολλοί. Στο σχολείο μου δεν έχουμε δημοκρατία γιατί ενώ είμαστε 25 παιδιά στην τάξη, κάνουμε πάντα αυτό που θέλει η δασκάλα μας. Στο σπίτι μας πάλι έχουμε δημοκρατία. Κάνουμε πάντα αυτό που θέλουμε ο αδερφός μου, η μαμά μου κι εγώ. Είμαστε πιο πολλοί απ’ τον μπαμπά μου. Είμαστε ο λαός. Και ο μπαμπάς είναι ένας καλός κυβερνήτης που μας ακούει.

Και στην Ελλάδα έχουμε δημοκρατία και στο σπίτι έχουμε δημοκρατία και θα ήμασταν όλοι ευτυχισμένοι αν εκτός από δημοκρατία, ο μπαμπάς είχε και δουλειά.

Οι μέρες της αφέλειας μας αποχαιρέτησαν…

2012-01-20T08:01:00.000-08:00

H πρωτοβάθμια εκπαίδευση σήμερα έχει κανείς την αίσθηση, ή μάλλον τη βεβαιότητα, ότι ακολουθεί τα βήματα και την πορεία της χώρας. Στις πλάτες της γίνεται ένα πείραμα· δοκιμάζονται αντιδράσεις δοκιμάζονται αντοχές, δοκιμάζεται η ανοχή της.

Στη χώρα όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές άπλωναν καθημερινά την πνευματική τους περιουσία και αντάλλασαν απόψεις, γνώμες και γνώσεις, σήμερα εν πολλοίς κυριαρχεί το πρόχειρο, το ξενόφερτο, το επιφανειακό με δόσεις επιβολής και αυταρχισμού· στοιχεία και χαρακτηριστικά ξένα προς την πραγματική παιδεία, ξένα προς την κουλτούρα του εκπαιδευτικού του Δημοτικού Σχολείου, άγνωστα, αδιάφορα και επώδυνα στην ιδιοσυγκρασία και τον ψυχισμό ενός παιδιού της συγκεκριμένης ηλικίας.

Ποιες έρευνες της παιδαγωγικής επιστήμης έδειξαν τάχα ότι μαθητές και μαθήτριες από 6 μόλις ετών επιβάλλεται να παραμείνουν επί 7 ώρες στο σχολείο καθημερινά, πολλές φορές σε αίθουσες ακατάλληλες –που λειτουργούν μόνο λόγω ανάγκης- καθηλωμένοι σε ένα ελάχιστο ζωτικό χώρο, διδασκόμενοι πολλές φορές παιδαγωγικά αντικείμενα αμφίβολης χρησιμότητας και αποτελεσματικότητας για την ηλικία τους;

Ποια πορίσματα έδειξαν ότι θα πρέπει επιπροσθέτως να βαθμολογούνται για την αισθητική τους άποψη, την «υποκριτική» τους επάρκεια και τη χρήση της τεχνολογίας;

Επιχειρείται να στηθεί ένα σχολείο που προοδευτικά θα αποξενώνεται από τον ανθρώπινο συναισθηματικό παράγοντα. Ένα σχολείο στο οποίο ο εκπαιδευτικός σε εντατικούς έως εξαντλητικούς ρυθμούς θα παίξει έναν περισσότερο διαχειριστικό ρόλο και οι μαθητές αυτής της πρώτης σχολικής ηλικίας θα παίρνουν πληθώρα γνώσεων τις περισσότερες φορές άχρηστων για τις πραγματικές πνευματικές ανάγκες, αναζητήσεις και ιεραρχήσεις.

Το Υπουργείο Παιδείας ευαγγελίζεται και διαφημίζει το νέο ψηφιακό σχολείο. Υποτίθεται νέα προγράμματα, νέος τρόπος παιδαγωγικής προσέγγισης, νέα ήθη. Τόσο νέα μάλιστα που φέτος ξεκίνησε για πρώτη φορά σχολική χρονιά χωρίς βιβλία. Είναι μάλιστα πολύ πιθανόν το ίδιο ακριβώς να ξανασυμβεί του χρόνου. Τα μηνύματα που έχουμε αυτό ακριβώς μας δείχνουν.

Το γεγονός αυτό, που σόκαρε την εκπαιδευτική κοινότητα, είναι αχαρακτήριστο. Αγγίζει τα όρια της ΥΒΡΗΣ με την αρχαιοελληνική της σημασία.

Ανεξαρτήτως της όποιας δικαιολογίας ψέλλισαν τα πιο αρμόδια χείλη, η αποστέρησης των μαθητών από το βασικό τους εκπαιδευτικό υλικό για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι γεγονός απαράδεκτο.

Καταδεικνύει την περιφρόνηση του Υπουργείου και των κυβερνήσεων προς την παιδεία. Καμία ενοχή, καμία παραίτηση, καμία ντροπή. Οι προτεραιότητες βλέπετε ήταν άλλες· παραπολιτικές διεργασίες, προσωπικές πολιτικές ανελίξεις, φιλοδοξία και ματαιοδοξία.

Χρειάστηκε για μια ακόμη φορά η στενή συνεργασία μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων σε αρκετές περιπτώσεις για να σώσει την κατάσταση, να κρύψει και να ντύσει το γυμνό εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι εκπαιδευτικοί, όπως και ολόκληρος ο δημόσιος τομέας, δέχονται σήμερα ολομέτωπη επίθεση. Μισθολογικές περικοπές, συνταξιοδοτικές ανατροπές, διαχωρισμός σε εκπαιδευτικούς διαφόρων ταχυτήτων, μετακινήσεις τους σε άλλα σχολεία, συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων με παράλληλες καταργήσεις οργανικών θέσεων. Παράλληλα γίνεται συζήτηση στα πολιτικά παρασκήνια για αύξηση του ωραρίου των εκπαιδευτικών, ίσως με περαιτέρω μείωση του μισθού τους!

Έχουμε άποψη επ’αυτού. Αντιστεκόμαστε και προσφέρουμε. Συμβάλουμε πιο αποφασιστικά στη μόρφωση και την εκπαίδευση των μαθητών. Η κοινωνία σήμερα χρειάζεται στήριξη. Τα παιδιά της σχολικής ηλικίας ακόμα μεγαλύτερη. Η κοινωνία στα δύσκολα της κατέφευγε στους δασκάλους της. Είναι άλλωστε σάρκα από τη σάρκα της. Σήμερα ως εκπαιδευτικοί πρέπει να αγωνιστούμε πάνω από πλαστούς διαχωρισμούς και ελιτισμούς, για να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός πραγματικού μετώπου για την παιδεία –επιδίωξη άλλωστε της εκπαιδευτικής αριστεράς ανέκαθεν- που θα απαρτίζεται από γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές της δευτεροβάθμιας.

Οι αντιθέσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και των κυβερνήσεων του Μνημονίου θα ενταθούν. Η σύγκρουση, όπως και σε όλα τα πεδία, θα είναι σκληρή. Η εποχή της αθωότητας πέρασε… Η εποχή της δημοκρατίας ή και της δημοκρατικής επίφασης γίνεται ταχύτατα παρελθόν. Ο διευθυντής, με νόμο που ψηφίζεται τους αμέσως επόμενους μήνες ανακηρύσσεται σε αυθεντία. Του αναγνωρίζεται πια απολύτως κυρίαρχος ρόλος. Ο αποφασιστικός ρόλος του συλλόγου διδασκόντων καταργείται και ο λόγος του φιμώνεται. Το ωράριο των εκπαιδευτικών αμφισβητείται και καταστρατηγείται. Το σχολείο συνολικά τελεί υπό διωγμό. Η κοινωνία αποψιλώνεται από τα έσχατα ερείσματα της· εξωθείται στη σύγκρουση· είναι υποχρεωμένη να αποδεχτεί την πρόκληση.

Η δημόσια δωρεάν παιδεία είναι κοινωνική απαίτηση και αίτημα διαχρονικό. Αισθανόμαστε ότι οφείλουμε να παλέψουμε για τα αυτονόητα. Να σταματήσουμε τη συρρίκνωση, το τέλμα, τη σήψη.

Για το λαό η παιδεία είναι προτεραιότητα. Να χτιστεί λιθαράκι λιθαράκι η εμπιστοσύνη όλων των φορέων και των παραγόντων της παιδείας. Να κλείσουμε της χαραμάδες άγονων αντιθέσεων ή καθοδηγούμενων συγκρούσεων. Οι μέρες της αφέλειας μας αποχαιρέτησαν… Έχουμε ευθύνες. Ας τις αναλάβουμε.

Ν.Κ

εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

από την Πετρούπολη

Υποσιτισμός και εθελοντισμός στο σχολείο

2012-01-15T01:18:00.000-08:00

Του Παύλου Χαραμή*

Οταν για πρώτη φορά τη φετινή σχολική χρονιά οι εφημερίδες έφεραν στην επιφάνεια κρούσματα υποσιτισμού παιδιών που επισημάνθηκαν σε σχολεία της χώρας, οι αρμόδιοι παράγοντες επέλεξαν την τακτική της συγκάλυψης: «Έσχατο μέσο της λαϊκίστικης προπαγάνδας» χαρακτήρισε με επιθετική ανακοίνωσή της τη σχετική ειδησεογραφία η ηγεσία του Υπ. Παιδείας τα μέσα του Οκτώβρη, επικρίνοντας εκείνους που δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν ακόμη και τους ίδιους τους μαθητές» για να δημιουργήσουν προβλήματα. Σύντομα, ωστόσο, αυξήθηκαν τόσο τα σχετικά περιστατικά και τα αντίστοιχα δημοσιεύματα, ώστε περιορίστηκαν ασφυκτικά πλέον τα περιθώρια για τέτοιους χειρισμούς. Πολύ περισσότερο, καθώς πρόκειται για φαινόμενα που μέρα με τη μέρα ενισχύονται, παρακολουθώντας από κοντά τους δείκτες αύξησης της ανεργίας, της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Ούτε και τότε όμως οι αρμόδιοι της τρικομματικής συγκυβέρνησης στη «Νερατζιώτισσα» έπραξαν το αυτονόητο: να εκπονήσουν κατ’ απόλυτη προτεραιότητα ένα σχέδιο άμεσης αντιμετώπισης της κατάστασης μη επιτρέποντας επ’ ουδενί την παραβίαση ενός από τα θεμελιώδη δικαιώματα του παιδιού. Προτίμησαν να μεταθέσουν την ευθύνη σε άλλα υπουργεία κάνοντας λόγο ταυτόχρονα για κάποιες περιορισμένες δυνατότητες του προγράμματος «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας», που προωθεί τελευταία το Υπ. Παιδείας. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι, ακόμα και όταν το πρόγραμμα αυτό αναπτυχθεί πλήρως, δεν θα καλύπτει παρά ένα ελάχιστο αριθμό σχολείων της χώρας, τα οποία θα κριθεί ότι έχουν ανάγκη ιδιαίτερης στήριξης. Επιπλέον, η ως τώρα εμπειρία δείχνει ότι περιπτώσεις ακραίας φτώχειας και συνακόλουθα υποσιτισμού μπορεί να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σχολείο ανεξάρτητα από την περιοχή στην οποία λειτουργεί. Είναι φανερό ότι οι αρμόδιοι παράγοντες δεν μπορούν να κατανοήσουν πως τα παιδιά που υποσιτίζονται δεν μπορούν να περιμένουν πότε θα εκπονηθούν τα απαιτούμενα σχέδια από την πλευρά της πολιτείας.

Το κενό που δημιουργεί η αβελτηρία της πολιτείας ουσιαστικά καλείται να καλύψει και αυτή τη φορά η κοινωνία των πολιτών. Με πρωτεργάτες εκπαιδευτικούς που βρίσκονταν σε άμεση επαφή με το πρόβλημα αναπτύσσονται ευρύτερες πρωτοβουλίες αλληλεγγύης σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας που συνενώνουν ποικίλους παράγοντες με ένα κοινό στόχο: Να μην υπάρξει ούτε ένα παιδί υποσιτισμένο σε οποιοδήποτε σχολείο της χώρας.

«Καλοί Σαμαρείτες» και «ληστές»: Αντιφάσεις και διλήμματα

Η οξύτητα με την οποία εμφανίζεται σήμερα το πρόβλημα της φτώχειας στα σχολεία σε συνδυασμό με την ολοκληρωτική αποδιάρθρωση ή υποβάθμιση βασικών θεσμών κοινωνικής πολιτικής καθιστά επιτακτική την ανάγκη να αναζητηθούν άμεσα λύσεις και μάλιστα στο φόντο της οικονομικής κρίσης και της πολιτικής των Μνημονίων. Η ιδιαιτερότητα της συγκυρίας, ωστόσο, φωτίζει με ένα ιδιαίτερο τρόπο πολιτικά και ηθικά διλήμματα που έχουν απασχολήσει και παλαιότερα την ανθρώπινη κοινωνία. Κάποια από αυτά επιχειρεί να συζητήσει από τις στήλες του «Βήματος» (18-12-2011) ο Νίκος Μουζέλης με αφετηρία την έννοια της κοινωνίας των πολιτών.

Σχηματικά, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, η κυρίαρχη άποψη σήμερα οριοθετεί την κοινωνία των πολιτών κατά ένα σαφώς διακριτό τρόπο ως «… τρίτο, ενδιάμεσο χώρο μεταξύ κομματικοκρατικού συστήματος και αγοράς». Ένα χώρο που «… δεν λειτουργεί ούτε στη βάση της κομματικοκρατικής λογικής ούτε σε αυτή της αγοράς και του κέρδους». Μια από τις θετικές αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών στην τρέχουσα συγκυρία είναι και ο εθελοντισμός, η εμφάνιση δηλαδή και ανάπτυξη ομάδων «από τα κάτω» με στόχο την παροχή βοήθειας προς συμπολίτες που υφίστανται ακραίες τις συνέπειες της κρίσης. Αν, τώρα, ο εθελοντισμός είναι έκφραση της κοινωνίας των πολιτών στο κοινωνικό επίπεδο, το αντίστοιχό του στο πολιτικό επίπεδο είναι «πολιτικοποιημένα άτομα που στρέφουν την πλάτη τους στα κόμματα και αποφασίζουν να συμμετάσχουν στον δημόσιο χώρο μέσω μη κυβερνητικών οργανώσεων». Στόχοι αυτών των ατόμων και οργανώσεων είναι ο εκδημοκρατισμός των θεσμών, η διαφάνεια στο δημόσιο βίο, η πάταξη της διαφθοράς, η προστασία αδύναμων κοινωνικών ομάδων κ.τ.ό.

Έχουμε τη γνώμη ότι η πραγματικότητα που βιώνει σήμερα η ελληνική κοινωνία είναι πολύ πιο σύνθετη, περίπλοκη και δυναμικά εξελισσόμενη από αυτή που αδρομερώς εκτέθηκε παραπάνω, και μια τέτοια σχηματοποίηση την αδικεί. Αν, για παράδειγμα, ο εθελοντισμός εκδηλώνεται από την κοινωνία των πολιτών σε αντιδιαστολή προς τα πολιτικά κόμματα συλλήβδην, πώς συμβαίνει συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα να πρωτοστατούν στη δημιουργία δικτύων αλληλεγγύης σε ποικίλους τομείς της κοινωνικής ζωής και μάλιστα αυτή η δραστηριότητά τους να είναι αναγνωρίσιμη κοινωνικά; Αν, πάλι, βασικές εκφάνσεις της κοινωνίας των πολιτών επιδιώκουν τη διατήρηση του κράτους πρόνοιας και αντιπαρατίθενται στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές (π.χ. οι «αγανακτισμένοι»), όπως –σωστά, κατά βάση- αποδέχεται ο αρθρογράφος, αυτή η θεμελιακή τοποθέτησή τους, σε επίπεδο πολιτικής στόχευσης, δεν τους φέρνει άραγε αντικειμενικά ολοένα και πιο κοντά σε πολιτικά κόμματα που διακηρύσσουν παρόμοιους στόχους και σε απόσταση από άλλα, που ακολουθούν και στηρίζουν νεοφιλελεύθερες πολιτικές;

Η περίπτωση του εθελοντισμού, ειδικότερα, συνδέεται με αντιφάσεις και διλήμματα που αξίζουν κάπως περισσότερο την προσοχή μας. Φαίνεται με την πρώτη ματιά ασυμβίβαστο για ενεργούς πολίτες που διεκδικούν την επαρκή λειτουργία ενός κοινωνικού κράτους υπέρ του πολίτη, ιδίως υπέρ των πιο αδύναμων κοινωνικών ομάδων, να σπεύδουν να υποκαταστήσουν το κενό της κρατικής πολιτικής με την εθελοντική δραστηριότητά τους, στο χώρο της παιδείας, της υγείας ή της κοινωνικής μέριμνας. Και αυτό το δίλημμα, ας σημειωθεί, το αντιμετωπίζουν τόσο εθελοντές που λειτουργούν εκτός κομμάτων όσο και μέλη κομμάτων που αναπτύσσουν εθελοντική δραστηριότητα. Φαίνεται, όμως, ότι εκείνο που μπορεί να νομιμοποιήσει τελικά αυτή τη δραστηριότητα είναι ο βασικός στόχος της, που δεν πρέπει ούτε στιγμή να χάνεται: η ανατροπή των πολιτικών που διαιωνίζουν την ανισότητα και την εκμετάλλευση, και η προσέγγιση στο μέγιστο δυνατό βαθμό της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Όταν ο Μπέρναρ Σω τόνιζε με έμφαση «δεν έχουμε ανάγκη από καλούς Σαμαρείτες, το πρόβλημα είναι να πάψουν να υπάρχουν ληστές», δεν εννοούσε σε καμιά περίπτωση ότι η κοινωνία δεν χρειαζόταν την κοινωνική προσφορά των μελών της. Απλώς, έδειχνε παραστατικά που βρισκόταν η βασική αιτία των προβλήματος. Και η οπτική του είναι το ίδιο αναγκαία και σήμερα.

ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΦΙΛΑΝΔΟΙ

2011-12-27T11:19:00.000-08:00

ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Γ।ΠΛΑΚΙΔΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ¨ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ¨‏

Μια νέα μεταρρύθμιση ( η ενδέκατη, αν θυμάμαι καλά, των τελευταίων 30 ετών) ξεκίνησε για το ελληνικό σχολείο με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς και αφορά το νέο λύκειο και κυρίως τα φιλολογικά μαθήματα, όπου η φιλοσοφία και τα αναλυτικά προγράμματα αλλάζουν δραματικά. Δεν θέλω ούτε να σταθώ από την αρχή αντίθετος σε αυτή την αλλαγή, ούτε και να κάνω στείρα αντιπολίτευση. Ίσα – ίσα που αναγνωρίζω πως η αλλαγή αυτή έχει και πολλά θετικά στοιχεία, που θα έπρεπε από χρόνια να έχουν μπει στο ελληνικό σχολείο. Οι ενστάσεις μου έχουν να κάνουν με την απίστευτη προχειρότητα που στήθηκε όλο αυτό το πράγμα, γεγονός που υπονομεύει εξαρχής την ουσία του. Θα αρθρώσω το κείμενό μου πάνω σε 11 ερωτήματα που φοβάμαι πως θα μείνουν αναπάντητα.

1. Πώς είναι δυνατόν να ξεκινάει μια μεταρρύθμιση πριν ακόμη ανακοινωθεί; Η μεταρρύθμιση εφαρμόζεται τυπικά από την 1^η Σεπτεμβρίου του παρόντος σχολικού έτους. Οι σχετικές όμως ανακοινώσεις έφτασαν στα σχολεία αργότερα ή δεν έχουν φτάσει ακόμη.

2. Ποιος θεσμικός φορέας εισηγήθηκε αυτές τις σημαντικότατες και καθοριστικές για το μέλλον του σχολείου αλλαγές; Κανείς δεν μας έχει ενημερώσει. Κυκλοφορεί η φήμη για κάποια παρέα από τη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι όμως δυνατόν να πιστέψω ότι σε ένα σοβαρό ευρωπαϊκό κράτος χαράζει εκπαιδευτική πολιτική κάποια παρέα φίλα προσκείμενη προς την Υπουργό!

3. Πώς καλούνται καθηγητές με πολυετή πείρα να αλλάξουν άρδην όχι σε μικρό χρονικό διάστημα, αλλά κυριολεκτικά «από χθες» τον τρόπο που διδάσκουν, χωρίς την παραμικρή ενημέρωση;

4. Πώς είναι δυνατόν οι σχολικοί σύμβουλοι, οι θεσμικά υπεύθυνοι για την ενημέρωση των καθηγητών και για τον έλεγχο και την αξιολόγηση της όλης μεταρρύθμισης να δηλώνουν παντελώς ανενημέρωτοι(!);

5. Πώς είναι δυνατόν να αναφέρεται στις οδηγίες για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στην Α΄ Λυκείου ότι οι μαθητές σε αυτή τη φάση δεν είναι ώριμοι να κάνουν μετάφραση, όταν οι ίδιοι μετέφραζαν αρχαία κείμενα στο γυμνάσιο;

6. Πώς είναι δυνατόν να προτείνεται από φέτος για τα Νέα Ελληνικά η χρησιμοποίηση των εγχειριδίων και των 3 τάξεων του Λυκείου, όταν μέχρι σήμερα (τέλος Νοεμβρίου) οι μαθητές της Α΄ Λυκείου δεν έχουν πάρει ούτε το εγχειρίδιο της τάξης τους; Δεν υπονομεύεται απροκάλυπτα έτσι από το ίδιο το υπουργείο η όποια προσπάθεια μεταρρύθμισης;

7. Πώς είναι δυνατόν να εισάγεται τόσο βεβιασμένα (και βίαια) μια τόσο σημαντική μεταρρύθμιση χωρίς να γίνεται μια, έστω στοιχειώδης, δοκιμή στα πειραματικά σχολεία; Και επί τη ευκαιρία, μια συμπληρωματική ερώτηση: Τι ακριβώς εξυπηρετούν τα πειραματικά σχολεία;

8. Σε κάθε ευνομούμενο κράτος οι μαθητές που φοιτούν σε μια εκπαιδευτική βαθμίδα γνωρίζουν τις προϋποθέσεις πρόσβασης στην επόμενη. Πώς είναι δυνατόν στην Ελλάδα οι μαθητές της Α΄ Λυκείου να συμμετέχουν ήδη σε μια εκπαιδευτική διαδικασία από την οποία, όπως το ίδιο το Υπουργείο αφήνει να διαρρεύσει, θα κριθεί η είσοδός τους στην ανώτερη βαθμίδα, αλλά να μη γνωρίζουν τους κανόνες με

τους οποίους θα γίνει αυτή η επιλογή;

9. Στο ερώτημα που η ίδια η υφυπουργός θέτει: «Μήπως δημιουργηθούν ανισότητες, αφού είναι γνωστό ότι δε διαθέτουν όλα τα σχολεία τις ίδιες τεχνολογικές υποδομές;», η ίδια απαντά: «Η ως τώρα έρευνα στα ελληνικά σχολεία δείχνει ότι οι δημιουργικοί εκπαιδευτικοί βρίσκουν διεξόδους στα προβλήματα των υποδομών.» Είναι δυνατόν μια σοβαρή ηγεσία ενός κράτους που βασίζεται σε θεσμούς να θεωρεί ότι η πραγματοποίηση ενός τόσο σημαντικού μεταρρυθμιστικού προγράμματός της, που θα αλλάξει τη ρότα της ελληνικής κοινωνίας, εναπόκειται στη δημιουργικότητα των εκπαιδευτικών και μόνο; Και αν κάποιοι εκπαιδευτικοί δεν είναι τόσο δημιουργικοί; Το σύστημα θα καταρρεύσει; (Και επί τη ευκαιρία σε ποια έρευνα αναφέρεται η Κα υφυπουργός;)

10. Γιατί δεν δημοσιοποιούνται τα πορίσματα που προέκυψαν από την αποτίμηση της πορείας της προηγούμενης μεταρρύθμισης (Αρσένη); [Δεν φαντάζομαι να πιστεύει κανείς πως ένα σοβαρό υπουργείο μιας σοβαρής χώρας θα προχωρούσε ποτέ σε αλλαγή του εκπαιδευτικού του συστήματος, χωρίς να έχει προηγουμένως εκτιμήσει με μακροχρόνια έρευνα τα υπέρ και τα κατά του.]

11. Η γενικότερη κατάσταση στο χώρο της δευτεροβάθμιας παιδείας (κατάργηση σχολικών βιβλιοθηκών, κατάργηση γραφείων ΣΕΠ, δραματική περικοπή των αποδοχών των καθηγητών, ανυπαρξία ακόμη και των στοιχειωδέστερων υλικών, όπως χαρτιού και μελανιού που καθιστούν ακόμη πιο επώδυνη την έλλειψη βιβλίων) είναι το καταλληλότερο πλαίσιο για την προώθηση της μεταρρύθμισης; Ίσως η κα Υφυπουργός απαντήσει ότι οι δημιουργικοί εκπαιδευτικοί θα βρουν λύση σε όλα αυτά. Και πράγματι αυτό γίνεται χρόνια τώρα. Μήπως λοιπόν να σκεφτούμε και την προοπτική να καταργηθεί το υπουργείο; Οι δημιουργικοί εκπαιδευτικοί θα βρουν τρόπους να το υποκαταστήσουν!

Αν δεν υπάρξουν τεκμηριωμένες απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα θα είναι απολύτως δικαιολογημένη η υποψία πολλών εκπαιδευτικών ότι πρόκειται για μια ακόμη προχειρότατη επίδειξη μεταρρυθμιστικού έργου υπό το φόβο μιας πιθανής αλλαγής της ηγεσίας του Υπουργείου. Κοινώς, «να υπογράψουμε και εμείς μια μεταρρύθμιση και από εκεί και πέρα ΄΄γαία πυρί μειχθήτω΄΄». Και δυστυχώς για όλους μας, έτσι φαίνεται πως σκέπτονται οι υπεύθυνοι του Υπουργείου. Χαρακτηριστική της παραπάνω νοοτροπίας και η απάντηση που λάβαμε από σύμβουλο της κας Υφυπουργού, όταν σε συζήτησή μας πριν από λίγους μήνες σχετικά με τις συγχωνεύσεις των σχολείων της αναπτύξαμε τις ενστάσεις μας και τους φόβους μας για τις δυσλειτουργίες που θα υπάρξουν. Μας απάντησε λοιπόν πως σε όλες τις προηγμένες χώρες της Ευρώπης, όπως στη Φιλανδία, λειτουργούν μεγάλα σχολεία. Με τη συγχώνευση λοιπόν θα αποκτήσουμε και εμείς το ίδιο σχολείο!!!

Γιώργος Πλακίδας, Καθηγητής 1^ου Λυκείου Βύρωνα

Αφιέρωμα στις επιπτώσεις της οικονομικής πολιτικής στην εκπαίδευση: Τι έχασε, τι έχει, τι της πρέπει

2011-11-27T09:01:00.000-08:00

Σκοπός του αφιερώματος αυτού είναι να αναδείξει και να αναλύσει διεξοδικά όψεις των επιπτώσεων της οικονομικής πολιτικής που ακολουθεί με συνέπεια και η νέα κυβέρνηση σε ποικίλους τομείς της εκπαίδευσης.

Είναι προφανές ότι δεν εκτιμώνται τα πάντα μόνο με οικονομικούς όρους, ούτε η εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων για την εκπαίδευση οδηγεί αυτόματα και στην αναβάθμιση της εκπαίδευσης.

Από την άλλη πλευρά, όμως, είναι αναντίρρητο ότι η επαρκής οικονομική στήριξη της εκπαίδευσης αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την επιδίωξη ενός τέτοιου στόχου.

Άλλωστε η διεθνής εμπειρία έδειξε ότι στις χώρες όπου εφαρμόστηκαν ανάλογες πολιτικές οι συνέπειες στην εκπαίδευση, και ειδικότερα σε ό,τι αφορά την ισότιμη πρόσβαση όλων των παιδιών στα μορφωτικά αγαθά, υπήρξαν καταστροφικές.

Στο παρόν τεύχος γίνεται καταρχάς μια γενική αναφορά στο όλο ζήτημα. Στη συνέχεια εξετάζονται οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και της πολιτικής των Μνημονίων στις δαπάνες για την εκπαίδευση (προϋπολογισμός του 2012), στην εκπαίδευση των ελληνόπουλων της ομογένειας, στις δομές συμβουλευτικής και προσανατολισμού και στους συμβουλευτικούς σταθμούς νέων.

Επιδίωξή μας είναι να συνεχίσουμε το αφιέρωμα σε επόμενα τεύχη του ΠκΚ αναδεικνύοντας και άλλες πλευρές των εκπαιδευτικών προβλημάτων που δημιούργησε ή όξυνε η κρίση.

Οι σοβαρές δυσλειτουργίες και τα μεγάλα προβλήματα στην εκπαίδευση φάνηκαν με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς. Ήδη πριν τον καθιερωμένο αγιασμό η ηγεσία του Υπ. Παιδείας με μεγάλη ευκολία και άνεση έκανε λόγο για «τεράστιες δυσκολίες» και για τη «δυσκολότερη μεταπολεμική σχολική χρονιά». Απέφυγε να αναγνωρίσει, ωστόσο, τις μεγάλες ευθύνες που χρεώθηκε -όπως και συνολικά η κυβέρνηση- καθώς, ακολουθώντας με συνέπεια την κατεδαφιστική πολιτική των Μνημονίων, οδήγησε την εκπαίδευση στην τραγική σημερινή κατάσταση.

Αυτή την πολιτική ανέλαβε σήμερα να συνεχίσει και να ενισχύει η νέα, τρικομματική κυβέρνηση, με τη συμμετοχή και τις ευλογίες της ακροδεξιάς. Μια συναινετική πολιτική σε πλήρη ευθυγράμμιση με τους στρατηγικούς στόχους της νεοφιλελεύθερης εκπαιδευτικής πολιτικής της ΕΕ και του ΔΝΤ, προανάκρουσμα της οποίας υπήρξε η συντηρητική συναίνεση στον τελευταίο νόμο για τη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση, που ευθέως την υπονόμευσε και την κατέστησε υποχείριο της αγοράς.

Το εκπαιδευτικό κίνημα καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει:

l την περαιτέρω προώθηση του λεγόμενου «Νέου Σχολείου», με αρνητικές συνέπειες στο περιεχόμενο της μόρφωσης, στη δομή και στη λειτουργία του σχολείου,

l μια σειρά πρόχειρες και αποσπασματικές αλλαγές στο περιεχόμενο των μαθημάτων και τη διδακτική μεθοδολογία, συνήθως σε συντηρητική κατεύθυνση, χωρίς κατάλληλη προετοιμασία και χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί οι στοιχειώδεις προϋποθέσεις εφαρμογής τους,

l την εξακολούθηση της πολιτικής των περικοπών, με συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολικών μονάδων, πληθωρικά σχολικά τμήματα, μείωση των λειτουργικών εξόδων των σχολείων και συνολικά μείωση των δαπανών για την εκπαίδευση,

l το συναφές πρόβλημα της υποχρεωτικής καθημερινής μετακίνησης των μαθητών σε μικρές ή μεγάλες αποστάσεις, συχνά κάτω από δύσκολες συνθήκες με όλες τις αρνητικές συνέπειες,

l την πολιτική της μείωσης των διορισμών (στους 10 που αποχωρούν διορίζεται ένας) σε συνδυασμό με την πρακτική της «εφεδρείας», που αναμένεται να οξύνει περισσότερο τα προβλήματα λειτουργίας των σχολείων,

l την αδιαφορία για την ουσιαστική βελτίωση της αρχικής εκπαίδευσης και της συνεχούς επιμόρφωσης όλων των εκπαιδευτικών με όρους που θα διασφαλίζουν αποτελεσματικότητα και διαφάνεια,

l τη διεύρυνση ελαστικών εργασιακών σχέσεων στο χώρο της εκπαίδευσης σε συνδυασμό με τις απάνθρωπες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις των εκπαιδευτικών

l την έλλειψη σχολικών βιβλίων ακόμη και μετά τη λήξη του πρώτου τριμήνου, που έχει οδηγήσει σε αναζήτηση υποκατάστατων όπως τα μεταχειρισμένα βιβλία, οι σημειώσεις και οι φωτοτυπίες,

l τη μόνιμη υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα οι σχολικές επιτροπές να μην έχουν χρήματα για τις πιο στοιχειώδεις ανάγκες τους,

l την προσπάθεια εφαρμογής του νέου θεσμικού πλαισίου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αντί οιουδήποτε τιμήματος και την καταστολή των αγώνων που αναλαμβάνονται για την ακύρωσή του στην πράξη,

l την ενίσχυση του αυταρχισμού και των διώξεων όσων αντιστρατεύονται αυτή την πολιτική, με στόχο τη βίαιη επιβολή της.

Αξίζει να αναφερθούμε ιδιαίτερα σε δύο κατηγορίες προβλημάτων που έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Η πρώτη αφορά την κατάργηση ή τον περιορισμό εκπαιδευτικών δομών και υπηρεσιών που αποσκοπούν στην «αντιστάθμιση» δυσκολιών ή ιδιαιτεροτήτων που κάποια παιδιά αντιμετωπίζουν στο σχολείο με ιδιαίτερη οξύτητα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η ενισχυτική διδασκαλία και η πρόσθετη διδακτική στήριξη (που έχουν ουσιαστικά καταργηθεί), μέτρα στήριξης παιδιών μεταναστών όπως οι τάξεις υποδοχής και τα φροντιστηριακά τμήματα (που στα περισσότερα σχολεία δεν εφαρμόζονται), η εκπαίδευση των ελληνόπουλων στο εξωτερικό (που δοκιμάζεται σκληρά από περικοπές πόρων και καταργήσεις σχολικών μονάδων), ανάλογα μέτρα για τις δομές στήριξης παιδιών με ειδικές ανάγκες ή/και αναπηρίες (που διαρκώς συρρικνώνονται), τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (που αποστερήθηκαν έμπειρο και ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό), οι Συμβουλευτικοί Σταθμοί Νέων (που κατά βάση έχουν καταργηθεί) κ.λπ. Σε αντιστάθμισμα κάποιων από αυτά εξαγγέλθηκε ότι θα λειτουργήσουν σε συγκεκριμένα σχολεία οι λεγόμενες «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας», αλλά η εφαρμογή τους μέχρι σήμερα έχει περιοριστεί σε πειραματικό στάδιο.

Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται δομές, υπηρεσίες και εκπαιδευτικές πρακτικές που, αν και διευρύνουν την παρεχόμενη μόρφωση στο δημόσιο σχολείο και καθιστούν τη μαθησιακή διαδικασία πιο ελκυστική και αποτελεσματική, τίθενται και αυτές υπό τη δαμόκλειο σπάθη των περικοπών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι σχολικές βιβλιοθήκες –όσες και όπου υπήρχαν-, που ουσιαστικά αχρηστεύτηκαν, τα αθλητικά σχολεία και οι αθλητικές δραστηριότητες, που καταργήθηκαν, η αγωγή υγείας, η περιβαλλοντική εκπαίδευση και οι πολιτιστικές δραστηριότητες, που συρρικνώθηκαν, οι δομές συμβουλευτικής και προσανατολισμού, που περιορίστηκαν μέχρι την ολοσχερή εξαφάνισή τους κ.ο.κ. Το δημόσιο σχολείο σταδιακά αποψιλώνεται από τέτοιες δομές στο βωμό της εξοικονόμησης πόρων με αποτέλεσμα να γίνεται πιο τεχνοκρατικό και απωθητικό, και λιγότερο αποτελεσματικό.

Για μια πληρέστερη εικόνα της κατάστασης πρέπει να επισημανθεί η ουσιαστική κατάργηση της καλλιτεχνικής και αισθητικής αγωγής, της παιδείας του πολίτη και της πολιτικής επιστήμης καθώς και της πληροφορικής στο λύκειο, η υποβάθμιση της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών στο Δημοτικό και στο Λύκειο, οι περιορισμοί που τίθενται στη λειτουργία των καλλιτεχνικών και μουσικών σχολείων, η πολιτική που ακολουθείται στον τομέα των πειραματικών σχολείων (καταργήσεις κάποιων από αυτά σε συνδυασμό με καθιέρωση «αριστοκρατικών» διαδικασιών) κ.λπ.

Για την κάλυψη των κενών που δημιουργεί αυτή η αποψίλωση της εκπαίδευσης η ελληνική οικογένεια είναι αναγκασμένη να προστρέξει στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Επιβαρύνεται έτσι αφόρητα ο οικογενειακός προϋπολογισμός σε μια περίοδο που οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν δυσβάσταχτα τα βάρη της γενικότερης οικονομικής πολιτικής.

Γενικότερα, πρέπει να σημειωθεί ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το ελληνικό σχολείο επιβαρύνουν κυρίως τα παιδιά που προέρχονται από πιο φτωχά οικονομικά περιβάλλοντα, όπου συνήθως παρατηρείται και μια πολιτισμική ασυνέχεια ανάμεσα στο σχολείο και στην οικογένεια. Σε αυτά τα περιβάλλοντα παρέχονται στο παιδί ερεθίσματα και πρότυπα που συνήθως βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από εκείνα που ζητάει το σχολείο.

Η ανάγκη ανάπτυξης αγώνων

Τα ζητήματα της εκπαίδευσης πρέπει να αποτελέσουν πόλο συσπείρωσης, σε συνάρτηση με τα γενικότερα πολιτικά ζητήματα. Ταυτόχρονα, πρέπει να αναδειχθούν τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζει κάθε σχολείο, με έμφαση σε θέματα όπως τα κενά και οι ελλείψεις διδακτικού προσωπικού, οι καταργήσεις/συγχωνεύσεις σχολείων, τα πληθωρικά σχολικά τμήματα, η έλλειψη σχολικών βιβλίων και βιβλιοθηκών ή η κατάργηση βασικών μαθημάτων (κυρίως στο Λύκειο). Τα προβλήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τα ζητήματα ισότητας εκπαιδευτικών ευκαιριών (σχολική αποτυχία/διαρροή, διακρίσεις, μορφές αντισταθμιστικής εκπαίδευσης κ.τ.ό.) και αυτή η σχέση πρέπει να αναδεικνύεται σε κάθε περίπτωση.

Ήδη από την προηγούμενη χρονιά αναπτύχθηκε ένα ιδιαίτερα μαζικό και μαχητικό εκπαιδευτικό κίνημα (γονείς-μαθητές-εκπαιδευτικοί), που συχνά πρωταγωνίστησε ενάντια σε αυτή την πολιτική, όπως συνέβη με τις καταργήσεις και συγχωνεύσεις σχολείων.

Αυτό το κίνημα πρέπει να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο την τρέχουσα συγκυρία, με βασική επιδίωξη την αποτελεσματική αντιπαράθεση σε αυτή την πολιτική με την ταυτόχρονη προβολή ενός άλλου σχεδίου για την εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες.

Η πολιτική της συναίνεσης και της υποταγής πρέπει να απαξιωθεί στη συνείδηση των πολιτών, και μάλιστα πρώτα εκεί από όπου ξεκίνησε: στην εκπαίδευση.

Παύλος Χαραμής

«Αρνούμαι να συμβάλω ως πρόεδρος του Τμήματος στη διάλυσή του»

2011-10-01T01:54:00.000-07:00

Με επιστολή του προς τη Γενική Συνέλευση του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και τον Πρύτανη, ο πρόεδρος του Τμήματος Νίκος Θεοτοκάς δηλώνει την παραίτησή του, αρνούμενος να συναινέσει στην εφαρμογή του νόμου Διαμαντοπούλου-Γεωργιάδη. Ολόκληρη η επιστολή της παραίτησης έχει ως εξής:

Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,

Με λύπη μου, σας παρακαλώ να δεχθείτε την παραίτησή μου από τη θέση του Προέδρου του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας.

Όλα αυτά τα χρόνια υπηρέτησα, ενίοτε καθ’ υπερβολή, τις αρχές του δημοσίου και ακαδημαϊκού πανεπιστημίου εντός των ορίων που έθετε η κείμενη νομοθεσία.
Ο Νόμος 4000 και 9 (που προέκυψε χωρίς κανέναν διάλογο με τα Ιδρύματα, ψηφίστηκε από τέσσερα κοινοβουλευτικά κόμματα και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 195/06.09.2011) καταλύει, φοβάμαι, τη συνταγματική νομιμότητα, καταργεί τα συλλογικά όργανα και τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα των ΑΕΙ, χειραγωγεί την έρευνα και προσβάλλει την αξιοπρέπεια των πανεπιστημιακών λειτουργών. Αντί, δηλαδή, να διορθώνει τα πολλά κακώς κείμενα, καταστρέφει τον ίδιον τον πανεπιστημιακό θεσμό.
Ωστόσο, ό,τι και να λέω κι ό,τι και να φοβάμαι, όσο και να συντάσσομαι με όσες και όσους ζητούν την κατάργησή του, ο 4009 είναι πλέον νόμος του κράτους.

Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις και την υπ’ αρ. πρωτ. 106639/Β1 Εγκύκλιο του Ειδικού Γραμματέα Α.Ε. καθηγ. Β. Παπάζογλου, οι διοικήσεις των Τμημάτων (παρά τις ρητές διατάξεις οι οποίες τα καταργούν) θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως τα τέλη της τρέχουσας ακαδημαϊκής χρονιάς «μέχρι την έκδοση των Π.Δ. για την μετατροπή των υφιστάμενων Τμημάτων σε Προγράμματα Σπουδών».

Αρνούμαι να συμβάλω ως πρόεδρος του Τμήματος στη διάλυσή του. Αρνούμαι να υπογράψω τις διοικητικές πράξεις που διαλύουν το επιστημονικό περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών και των πτυχίων, που καταστρέφουν την οργανική σύνδεση της διδασκαλίας με την παραγωγή νέας γνώσης, που θέτουν σε «εργασιακή εφεδρεία» το ήδη αριθμητικά ελλιπές διοικητικό προσωπικό. Αρνούμαι να προωθήσω τις διαδικασίες που καταστρέφουν όσα, λίγα και σημαντικά, δημιουργήσαμε υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Αρνούμαι, τέλος, να αποδοκιμάσω έργοις (ως εκ της θεσμικής θέσης μου) τις δίκαιες αντιδράσεις των φοιτητών, ακόμη κι όταν συμβαίνει να μην συμμερίζομαι τις μορφές ή τα πεπραγμένα του αγώνα τους.

Παρά την τυπική κατάργηση, θέλω να πω, των συλλογικών οργάνων, ας μην διαγράψουμε (παρά τα λάθη, τις υπερβολές ή τις αστοχίες) όσα μας έχουν κάνει περήφανες και περήφανους για τη δουλειά μας κι ας κρατήσουμε (παρά τα κελεύσματα των καιρών) ως κόρη οφθαλμού την εμμονή μας τις αξίες της επιστήμης και τις αρχές της συλλογικότητας και της δημοκρατίας. Αν το πετύχουμε αυτό, αν επιμένουμε να φυσάμε λίγο απ’ το οξυγόνο που κρατά η εκπνοή μας, θα μείνει αναμμένο το καρβουνάκι της ελπίδας. Και τότε, αν το καταφέρουμε αυτό το ασήκωτα ολίγο, πάλι εδώ θα είμαστε όλες και όλοι ν’ αλλάξουμε τα πράγματα ή να φτιάξουμε τους συσχετισμούς για τη μεταλλαγή τους δια της συμμετοχής.

Συναδελφικά, Νίκος Θεοτοκάς

αναδημοσίευση από το http://www.rednotebook.gr/

"Είστε μαζί μας;"

2011-09-30T05:46:00.000-07:00

Η αγανάκτηση της εφηβείας και η απόφασή της να διεκδικήσει το παρόν και το μέλλον της «ανάβει» φωτιά!
Καταλήψεις για βιβλία, για καθηγητές, για κάλυψη των αναγκών των σχολείων, για ακύρωση των συγχωνεύσεων, για την υπεράσπιση του δημόσιου σχολείου, του δημόσιου πανεπιστημίου και του ασύλου। Όλα τα βάζουν τα παιδιά, όλα τα διεκδικούν, από τα πιο μικρά μέχρι τα πιο μεγάλα. Και, ναι, ζητούν να μην ακριβύνει η τυρόπιτα. Να μην αυξηθεί το ΦΠΑ στα είδη του κυλικείου των σχολείων.
«Είστε μαζί μας;»। Μ’ αυτό το αφοπλιστικό ερώτημα απευθύνονται τα παιδιά στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Σε όλη την κοινωνία. Το διατυπώνουν οι μαθητές του Βύρωνα και του Καρέα, όταν αποφασίζουν κατάληψη. Την απόφασή τους διαβάζουν στους γονείς τους.

Εμείς, καμαρώνουμε για τέτοια παιδιά , πιστεύουμε ότι το "παιχνίδι" δεν χάθηκε και τους λέμε ένα μεγάλο εύγε !!!

«Είμαστε οι μαθητές από τα σχολεία του Βύρωνα και του Καρέα που θέλουμε να δείξουμε την αποστροφή μας στα νέα μέτρα που μας αφορούν και μας επηρεάζουν άμεσα! Είμαστε οι μαθητές που θέλουμε να αγωνιστούμε για να έχουμε το σχολείο που μας αξίζει και το μέλλον που ονειρευόμαστε!

Δεν θέλουμε: Συγχωνεύσεις - καταργήσεις σχολείων. Κατάργηση των δωρεάν βιβλίων (κατάργηση του οργανισμού εκδόσεων). Μείωση της χρηματοδότησης των σχολείων. Μεταφορά των εξόδων στους γονείς. Φάκελο του μαθητή, που ποινικοποιεί κάθε μας κινητοποίηση. Ελλείψεις καθηγητών. Την κατάργηση ασύλου.

Ποιος μπορεί να μας ζητήσει να σκύψουμε το κεφάλι;

Συντονιστήκαμε, οργανωθήκαμε, φωνάξαμε, διαδηλώσαμε, αντισταθήκαμε. Συνεχίζουμε τον αγώνα μας μαζικό, συλλογικό και ακόμα πιο δυναμικό. Εμείς δεν το θέλουμε αυτό το σχολείο, δεν θα είναι το σχολείο μας. Θα διεκδικήσουμε το δικαίωμα στη μόρφωση, στις σπουδές και στην εργασία.

Όχι στο σχολείο του Μνημονίου - Δημόσια και δωρεάν παιδεία για όλους.

Δεν θα σταματήσουμε εδώ! Θα παλέψουμε όσο μπορούμε! Θα αποδείξουμε πόσο έπρεπε να μας υπολογίσουν! Αν δεν καταφέρουμε να επιτύχουμε, τουλάχιστον θα έχουμε μάθει πόσο αξίζει να επιμένουμε και να διεκδικούμε το δίκιο μας, το μέλλον, τη ζωή μας.

Άλλωστε ο μόνος χαμένος αγώνας είναι αυτός που δεν δίνεται.

Είστε μαζί μας;

Μαθητές από σχολεία Βύρωνα – Καρέα

Άκρως προβληματική η εφαρμογή του νέου νόμου - πλαισίου για τα ΑΕΙ

2011-09-06T07:15:00.000-07:00

ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ Γ. ΔΡΕΤΤΑΚΗ*

Το 10λεπτο τηλεφώνημα του πρωθυπουργού προς τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης και η συμφωνία τους να υπερψηφιστεί ο νέος νόμος - πλαίσιο -εκτός του ότι επιβεβαιώνει ότι οι πολιτικές που υποστηρίζουν τα δύο κόμματα εξουσίας, παρά τις ρητορείες τους, ουσιαστικά ταυτίζονται- είναι προάγγελος συγκυβέρνησης στις αναπόφευκτες πρόωρες εκλογές, στις οποίες κανένα από τα δύο κόμματα δεν πρόκειται να αποσπάσει, έστω και με το bonus των 50 εδρών, απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή. Το πολύ πιθανό αυτό ενδεχόμενο πρέπει να προβληματίσει σοβαρά όλα τα κόμματα της αριστεράς. Οι δύο βασικές αλλαγές του νέου νόμου - πλαισίου στις οποίες κατέληξαν οι αρχηγοί των δύο κομμάτων είναι από τη μια μεριά η ανάδειξη του πρύτανη από το σύνολο των μελών - ΔΕΠ του καθενός ΑΕΙ από 3 υποψηφίους που, μετά από προκήρυξη της θέσης, θα προτείνει το Συμβούλιο του Ιδρύματος, και από την άλλη η πλήρης κατάργηση του ασύλου.

Η συμμετοχή 6 (αντί των αρχικών 7) μελών στο 15μελές Συμβούλιό του κάθε ΑΕΙ, τα οποία δεν θα είναι μέλη του ΔΕΠ του, και το γεγονός ότι το Συμβούλιο, μετά από προκήρυξη της θέσης, θα προτείνει τους 3 υποψηφίους από τους οποίους το σύνολο των μελών ΔΕΠ θα επιλέγει τον πρύτανη, σημαίνει ότι το πρόβλημα της αντισυνταγματικότητας του νόμου -που έχει επισημανθεί από έγκυρους συνταγματολόγους- εξακολουθεί να παραμένει, και γίνεται οξύτερο αν ανάμεσα στους 3 προτεινόμενους δεν υπάρχει μέλος του ΔΕΠ του ΑΕΙ ή, αν υπάρχει, εκείνος που θα εκλεγεί πρύτανης δεν είναι μέλος του.

Εκτός όμως από την εκλογή του πρύτανη, υπάρχει και το πρόβλημα αντισυνταγματικότητας στο διορισμό των κοσμητόρων των Σχολών, οι οποίοι θα πρέπει κανονικά να εκλέγονται από τα μέλη του ΔΕΠ της Σχολής.

Σε ό,τι αφορά το άσυλο, είναι γενικά παραδεκτό ότι έχει γίνει μεγάλη κατάχρηση του, η οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, φτάνει στην ουσιαστική καταπάτησή του από καταληψίες, οι οποίοι εγκαθίστανται μόνιμα σε χώρους ορισμένων ΑΕΙ. Είναι, επιπλέον, απαράδεκτα: η καταφυγή μικροπωλητών σε αυλές των Ιδρυμάτων, οι βανδαλισμοί που διαπράττονται σε όλους τους χώρους τους, η καταστροφή δημόσιας περιουσίας, το αποκρουστικό θέαμα που εμφανίζουν όχι μόνο οι εξωτερικοί τοίχοι, αλλά και οι εσωτερικοί χώροι των ΑΕΙ κ.λπ. Όλα αυτά πρέπει να εκλείψουν οριστικά. Το ζητούμενο είναι: με ποιο τρόπο; Θα το πετύχει άραγε η πλήρης κατάργηση του ασύλου; Και πώς μπορεί να αποκλειστεί ο κίνδυνος αυθαιρεσιών από επεμβάσεις στα Ιδρύματα από τα Σώματα Ασφαλείας ή από μεμονωμένα μέλη τους;

Το πρόβλημα της λειτουργίας των Τμημάτων (ανάδειξη προέδρων κ.λπ.) εξακολουθεί να υπάρχει και μετά την απόφαση να απαλειφθεί από το αρχικό νομοσχέδιο η διάταξη για εισαγωγή στις Σχολές. Προβληματική είναι και η νέα διάταξη για την δυνατότητα αλλαγής Τμήματος από τους εισαχθέντες σ’ αυτό φοιτητές, δεδομένου ότι η μετακίνηση μεγάλου αριθμού προς ορισμένα Τμήματα θα περιορίσει τον αριθμό των εισακτέων σ’ αυτά το επόμενο ή τα επόμενα έτη.

Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα ΑΕΙ είναι η ανεπάρκεια των πόρων που διατίθενται σ’ αυτά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Σχετικά με το πρόβλημα αυτό σ’ ένα άρθρο του στην «Καθημερινή της Κυριακής» της 31.7.11 με τίτλο «Εκσυγχρονισμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης» ο Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας της Ελλάδας, καθηγητής και ακαδημαϊκός Σταμάτης Κριμιζής, ανάμεσα στα άλλα, αναφέρει και τα εξής:

«Τα ελληνικά πανεπιστήμια, ανεξαιρέτως, δεν εμφανίζονται στα πρώτα 200 καλύτερα, και σπάνια στα πρώτα 300 του κόσμου, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν 'νησίδες αριστείας' σε ορισμένα τμήματα. Η καταγεγραμμένη αυτή έλλειψη ποιότητας δεν μπορεί να οφείλεται αποκλειστικά στην ελλιπή χρηματοδότηση, διότι η επιχορήγηση της ανώτατης εκπαίδευσης ως ποσοστό του ΑΕΠ από την πολιτεία είναι πάνω από τον μέσο όρο των κρατών της Ευρωζώνης».

Είναι γνωστό ότι το ποσοστό του ΑΕΠ που αφιερώνεται στην εκπαίδευση αποτελεί ένα από τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται, όταν αναφερόμαστε και στις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Το ίδιο όμως ποσοστό μπορεί να κατανέμεται σε μεγάλο ή μικρό αριθμό μαθητών, σπουδαστών και φοιτητών. Για τον λόγο αυτό ένα ακριβέστερο κριτήριο που χρησιμοποιείται είναι η κατά κεφαλή χρηματοδότηση, παίρνοντας υπόψη το σύνολο του μαθητικού και φοιτητικού/σπουδαστικού πληθυσμού όταν εξετάζεται η εκπαίδευση ως σύνολο και τον αριθμό των φοιτητών/σπουδαστών όταν εξετάζεται η τριτοβάθμια εκπαίδευση. Προκειμένου να υπάρχει συγκρισιμότητα ανάμεσα στα κράτη, χρησιμοποιούνται ποσά σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ).

Με βάση τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ε.Ε., της Eurostat, για το έτος 2005 (αυτά τα στοιχεία είχε υπόψη του και ο κ. Κριμιζής, δεδομένου ότι για τη χώρα μας δεν υπάρχουν στοιχεία για τα επόμενα χρόνια), πράγματι, η Ελλάδα διέθετε το 2005 για την τριτοβάθμια εκπαίδευση ποσοστό του ΑΕΠ υψηλότερο του μέσου όρου της Ε.Ε. Ανάμεσα στα 26 κράτη για τα οποία υπάρχουν σχετικά στοιχεία για το έτος αυτό, η Ελλάδα κατείχε την 7η θέση.

Η θέση όμως της χώρας μας είναι εντελώς διαφορετική όταν εξετάζουμε τις δημόσιες δαπάνες σε ΜΑΔ ανά φοιτητή/σπουδαστή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ανάμεσα στα 24 κράτη για τα οποία υπάρχουν σχετικά στοιχεία, η Ελλάδα, με βάση το κριτήριο αυτό, κατείχε τη 18η θέση ανάμεσα στα 24 κράτη-μέλη της Ε.Ε.27 και μόνο 6 κράτη της πρώην Ανατολικής Ευρώπης (και τώρα νέα μέλη της Ε.Ε.27) διέθεταν χαμηλότερα ποσά ανά φοιτητή/σπουδαστή (στην Ελλάδα οι δαπάνες αυτές σε ΜΑΔ ήταν 5.050 έναντι 8.175 στην Ε.Ε.27 ως σύνολο).

Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η χώρα μας το 2005 διέθεσε για την τριτοβάθμια εκπαίδευση πολύ υψηλότερα ποσά ανά φοιτητή από εκείνα που διέθεσε (λόγω Μνημονίων) το 2010 και θα διαθέσει το 2011. Και αυτά όμως θα συρρικνωθούν αν εφαρμοστούν οι διατάξεις του νέου νόμου - πλαισίου για τα ΑΕΙ.

Από όσα προαναφέρθηκαν είναι σαφές ότι είναι άκρως προβληματική η εφαρμογή του νέου νόμου-πλαισίου στα ΑΕΙ. Και αυτό έχει ήδη διαφανεί από τις πρώτες αντιδράσεις των Ιδρυμάτων.

*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ

Τι επιδιώκει η σαρωτική μεταρρύθμιση στα πανεπιστήμια

2011-09-06T07:13:00.000-07:00

Τέλη Αυγούστου και σε κάθε φοιτητικό σύλλογο γίνονται μαζικές γενικές συνελεύσεις. Οι σύλλογοι αποφασίζουν καταλήψεις και στον πρώτο γύρο έχουμε πάνω από 200 τμήματα πανελλαδικά υπό κατάληψη. Η πιο εκρηκτική μαζική και άμεση μέχρι τώρα απάντηση του φοιτητικού κινήματος παγώνει τα θριαμβευτικά χαμόγελα της Άννας Διαμαντοπούλου, οι φοιτητές και φοιτήτριες είναι οργισμένοι και αποφασισμένοι να ανατρέψουν τα σχέδια της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.

Είναι αδύνατον να καταλάβουμε τι συμβαίνει στο πανεπιστήμιο αν δεν δούμε τις τάσεις στην αγορά εργασίας και στις εργασιακές σχέσεις. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μαζί με τους συμμάχους της κάνει την κρίση ευκαιρία για να περάσει πιο γρήγορα και πιο επιθετικά μια σειρά από μέτρα που έχουν ως στόχο την υποτίμηση της εργασίας και την ανάπτυξη ενός περισσότερο κερδοφόρου, αυταρχικού και επιθετικού καπιταλισμού. Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και ο νέος νόμος για το πανεπιστήμιο:

1. Κατακερματίζει τις σπουδές και δημιουργεί μια ιεραρχία πτυχίων και πιστοποιήσεων πολλών ταχυτήτων.

2. Επιβάλλει την πλήρη επιχειρηματικοποίηση των ΑΕΙ και απελευθερώνει κάθε επιχειρηματική - κερδοσκοπική δραστηριοτήτων στο εσωτερικό των ιδρυμάτων.

Ως φυσική συνέπεια και μοχλό υλοποίησης των παραπάνω διαλύει κάθε δημοκρατική διαδικασία στο εσωτερικό των ιδρυμάτων.

Ο κεντρικός στόχος είναι τα πανεπιστήμια να βγάζουν γρήγορα αποφοίτους που θα ξέρουν ακριβώς ότι χρειάζεται η αγορά στη συγκεκριμένη συγκυρία (και τίποτα παραπάνω!). Αποφοίτους που θα έχουν αποκτήσει κάποιες βασικές δεξιότητες, δεν θα έχουν δαπανηθεί λεφτά ώστε να έχουν γενική επιστημονική μόρφωση, και θα πετιούνται γρήγορα στην αγορά εργασίας με μισθό 470 ευρώ. Για αυτόν τον λόγο έχουμε προγράμματα σπουδών αλά καρτ που θα δημιουργούνται και θα κλείνουν με εντολή του πρύτανη, σπουδές μονοετείς, διετείς, βασικό τρίχρονο κύκλο και μετά δεύτερο κύκλο που θα απαιτεί δίδακτρα, σπουδές full-time, part-time, σπουδές από απόσταση... Είναι ήδη προφανές ότι για να φοιτήσει κάποιος σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών που θα διέπεται από επιστημονική πειθαρχία και θα είναι ανάλογο του σημερινού 4ετούς ή 5ετούς πτυχίου θα χρειαστεί να πληρώσει δίδακτρα για τον διετή ή μονοετή δεύτερο κύκλο.

Τα ιδρύματα μετατρέπονται σε Α.Ε. που αν θέλουν να επιβιώσουν δεν μπορεί παρά να κερδοσκοπούν όπως κάθε επιχείρηση. Θα μπορούν να νοικιάζουν και να πουλάνε περιουσία, να ανοίγουν θυγατρικές, να παράγουν σε μικρή κλίμακα, να παίρνουν έρευνες κατά παραγγελία, να φτιάχνουν έδρες από χορηγίες, να πουλάνε σε τρίτους υπηρεσίες εκπαίδευσης, να πουλάνε μελέτες και γνωματεύσεις. Η γνώση προφανώς ανήκει σε αυτόν που θα χρηματοδοτεί την έρευνα, χωρίς να έχει καμία σχέση με το δημόσιο πανεπιστήμιο στο οποίο η γνώση είναι κοινωνικό αγαθό. Η διδασκαλία κι η έρευνα αποκτούν ένα κυρίαρχο κριτήριο, το αν μπορούν να αποκτήσουν χρηματική αξία. Έχουμε να αντιμετωπίσουμε ένα σύστημα παραγωγής γνώσης για την ανταλλαγή και το κέρδος. Οτιδήποτε δεν χωράει στο συγκεκριμένο πλαίσιο περιθωριοποιείται.

Είναι προφανές ότι μια τέτοια επιχείρηση παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης δεν μπορεί να διοικείται δημοκρατικά, να δημιουργεί εστίες ελευθερίας, συλλογικότητας και κριτικής στο εσωτερικό της, να έχει άσυλο που θα υπερασπίζεται και θα προστατεύει τους κοινωνικούς αγώνες. Ο πιο σκληρός μηχανισμός πειθάρχησης στις κατευθύνεις, στα κριτήρια και στους σκοπούς της αγοράς είναι ο μηχανισμός πιστοποίησης, οι αξιολογητές του οποίου μπορούν να εισηγηθούν πλήρη διακοπή της χρηματοδότησης σε όποιο ΑΕΙ δεν συμμορφώνεται.

Με βάση τα παραπάνω ο νόμος δεν είναι ούτε ανεφάρμοστος, ούτε απλώς αντισυνταγματικός. Είναι απολύτως ευθυγραμμισμένος με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και ως εκ τούτου απολύτως εχθρικός και πολεμικός προς τα συμφέροντα του κόσμου της εργασίας και της νεολαίας.

Το Λύκειο της αμάθειας!

2011-09-06T07:07:00.000-07:00

ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΙΚΑ

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας, εδώ και μήνες, με υπερκατανάλωση εύηχων λέξεων και επιδέξιων λόγων, έχει πιάσει όλα τα στασίδια των media για να «πουλήσει» τις προωθούμενες αλλαγές σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες σαν τον εκπαιδευτικό παράδεισο.

Το υπουργείο Παιδείας, συναγωνιζόμενο τον Βαρώνο Μιγχάουζεν, νονός της πιο διεστραμμένης διαστρέβλωσης των λέξεων και των εννοιών, προσπαθεί, αφενός, να σκεπάσει τα υπαρκτά προβλήματα που έχει δημιουργήσει η αντιεκπαιδευτική πολιτική στο σύνολο της εκπαιδευτικής κοινότητας από το νηπιαγωγείο ώς το Πανεπιστήμιο, αφετέρου να παρουσιάσει το πιο αντιδραστικό εκπαιδευτικό «πακέτο» μετά τη μεταπολίτευση σαν δώρο στην ελληνική κοινωνία και στη νεολαία.

Σε μια περίοδο που στο σύνολό της η εκπαίδευση, από το νηπιαγωγείο έως το Πανεπιστήμιο, στενάζει κυριολεκτικά από τις περικοπές και τις συνέπειές τους, οι προωθούμενες αλλαγές χρησιμοποιήθηκαν αφενός για να καλύψουν τις διαμαρτυρίες της εκπαιδευτικής κοινότητας και αφετέρου για να παραπλανήσουν την κοινή γνώμη.

Στην πραγματικότητα βρισκόμαστε μπροστά στην εξέλιξη μιας επιχείρησης για να προσαρμοστούν η εκπαίδευση και η εργατική δύναμη στις «νέες συνθήκες», κοντολογίς στην ευελιξία, αποδοτικότητα, ανταγωνιστικότητα, επιχειρηματικότητα, απασχολησιμότητα, κόστος κ.λπ., αλλά και να τις αναπτύξει, να τις τυποποιήσει περισσότερο, να τις μετρήσει και να τις ελέγξει, ώστε να διαμορφώσει τον σημερινό εργαζόμενο με εργασιακές προδιαγραφές 19ου αιώνα και παραγωγικές δυνάμεις 21ου αιώνα!

Τα επικοινωνιακά πυροτεχνήματα

Λιγότερα μαθήματα, ερευνητικές εργασίες, ελεύθερος χρόνος! Αυτά είναι, μαζί με τις χιλιοπαιγμένες υποσχετικές, τα νέα συνθήματα του υπουργείου Παιδείας για το «νέο Λύκειο». Να επισημάνουμε βεβαίως ότι το υπουργείο Παιδείας είναι άσος στις ταχυδακτυλουργίες. Η μείωση των μαθημάτων έγινε, τουλάχιστον σε ένα μέρος, με την παλιά διαφήμιση των σαμπουάν (2 σε 1, 3 σε 1 κ.λπ.).

Πήρε τρία φιλολογικά μαθήματα (Αρχαία, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία) που διδάσκονται στο σημερινό Λύκειο 9 ώρες και τα «βάφτισε» ένα με τις ίδιες ώρες. Πήρε άλλα τρία μαθήματα (Φυσική, Χημεία και Βιολογία) και τα «βάφτισε» πάλι ένα.

Να πούμε, βέβαια, ότι τα τελευταία πολλά χρόνια υπήρχαν πλήθος μαθήματα στο Λύκειο και αυτό δεν ήταν ό,τι καλύτερο, καθώς δεν πατούσε σε κάποια πραγματική ανάγκη των μαθητών, αλλά σε άλλες «ανάγκες». Ωστόσο το κύριο ζήτημα δεν είναι τόσο τα λιγότερα ή τα περισσότερα μαθήματα που διδάσκεται ένας μαθητής, αλλά η κατεύθυνση, τα περιεχόμενα μάθησης, η ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων, οι τρόποι διδασκαλίας και προπάντων οι επιδιώξεις της.

Όσον αφορά στην υποσχετική για περισσότερο ελεύθερο χρόνο των μαθητών, αυτό μόνο πικρό γέλιο μπορεί να προκαλέσει. Η διάρθρωση του «νέου Λυκείου» και οι νέοι όροι πρόσβασης στα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ μετατρέπουν το «νέο Λύκειο» σε μαραθώνιο πολλών εμποδίων και εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς ότι αυτή η κατάσταση είναι το έδαφος που λιπαίνει την εξαφάνιση του ελεύθερου χρόνου.

ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α’ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
Μάθημα	Ώρες
Ελληνική Γλώσσα (*1)	Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	5
Νέα Ελληνική Γλώσσα	2
Νέα Ελληνική Λογοτεχνία	2
Θρησκευτικά	2
Ιστορία	2
Μαθηματικά (*2)	Άλγεβρα	2
Γεωμετρία	3
Ξένη Γλώσσα	3
Φυσικές Επιστήμες (*3)	Φυσική	3
Χημεία	2
Βιολογία	1
Φυσική Αγωγή	2
Ερευνητική Εργασία (Project)	3
Σύνολο	32
1. Ενιαίο μάθημα με τρεις κλάδους: α) Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, β) Νέα Ελληνική Γλώσσα και γ) Νέα Ελληνική Λογοτεχνία. 2. Ενιαίο μάθημα με δύο κλάδους: α) Άλγεβρα και β) Γεωμετρία. 3. Ενιαίο μάθημα με τρεις κλάδους: α) Φυσική, β) Χημεία και γ) Βιολογία.

Να το ξεκαθαρίσουμε κι ας μην υπάρχει καμιά αυταπάτη: Αυτό που θα αντιμετωπίσουν πρώτα οι μαθητές τον Σεπτέμβριο θα είναι ένα φθηνό Λύκειο, με περισσότερους μαθητές στην τάξη, χωρίς Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη (ΠΔΣ), με εκπαιδευτικούς πιεσμένους από τη μείωση των μισθών και τη δραματική αλλαγή των εργασιακών τους σχέσεων, χωρίς νέα βιβλία, με εξαιρετικά περιορισμένες λειτουργικές δαπάνες και με ένα ωρολόγιο πρόγραμμα υποταγμένο πλήρως στο νέο σύστημα εισαγωγής που ψώνισε το υπουργείο Παιδείας από τα καλάθια προσφορών των χρησιμοποιημένων και χιλιοαποτυχημένων συστημάτων πρόσβασης.

Το «νέο Λύκειο» αποτελεί μια βαθμίδα δεμένη απ' τον λαιμό με την πρώιμη εξειδίκευση, τη βαθμοθηρία, την παραπαιδεία, την εισαγωγή στην τριτοβάθμια.

Το «Νέο Λύκειο» ήρθε ως ένα νέο, κλωνοποιημένο υβρίδιο, μια νέα καλλιέργεια σε φτωχό, αλίπαστο, κακοπαθημένο, αποαζωτοποιημένο έδαφος:

* καλλικρατικές συγχωνεύσεις, υποβιβασμοί και λουκέτα στα σχολεία,

* διάλυση 50 εκπαιδευτικών οργανισμών, ανάμεσα στους οποίους ο ΟΣΚ και ο ΟΕΔΒ (με παραχώρηση του ψηφιακού βιβλίου στην ιδιωτική πρωτοβουλία μετά από κοινοτική επιδότηση),

* απόλυτη ελαστικοποίηση στις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών (αναπληρωτές κανονικού ωραρίου, αναπληρωτές μειωμένου, ωρομίσθιοι και ΕΣΠΑτζήδες,

* νέο διοικητικό μοντέλο του υπερδιευθυντή και του ισοπεδωμένου συλλόγου,

* καλλικρατική κατάτμηση του ενιαίου της εκπαίδευσης και "αποκέντρωση" του τύπου "βγάλτε τα πέρα μόνοι σας",

* δρομολογούμενη, στην πράξη πια, «αξιολόγηση» της σχολικής μονάδας και του εκπαιδευτικού,

* δραματική κατρακύλα του προϋπολογισμού για την παιδεία, από το 3,1% στο 2,7%.

Το "σχέδιο έρευνας"

Όσο για το λεγόμενο σχέδιο έρευνας, να το πούμε καθαρά: Δεν πρόκειται για μια αναγνώριση της ανάγκης διαφορετικής παιδαγωγικής προσέγγισης της γνώσης ώστε οι νέοι να αναζητούν, να ερευνούν και να ανακαλύπτουν, μέσα από ομαδική, κοινωνική δουλειά. Tο λιγότερο που έχουμε να πούμε είναι ότι δεν φυτρώνουν τριαντάφυλλα στο τσιμέντο και δεν έχει κανείς παρά να θυμηθεί τις «συνθετικές δημιουργικές εργασίες» που προέβλεπε ο αλήστου μνήμης Ν. Αρσένη.

Την ίδια ώρα που οι βιβλιοθήκες των σχολείων κλείνουν αντί να εμπλουτίζονται και η έρευνα έχει κηρύξει πτώχευση, το «σχέδιο έρευνας» θα καταντήσει είτε ένα γκουγκλάρισμα με copy paste είτε θα ανοίξει νέο κύκλο εργασιών στον κλάδο των project makers.

Τα χαρακτηριστικά

Το «νέο Λύκειο» είναι μια παραλλαγή του παλιού Κλασικού – Πρακτικού με στοιχεία δεσμών και του Εθνικού Απολυτηρίου που είχε εξαγγελθεί την περίοδο 1995-6. Ουσιαστικά έχουμε μια αναδιάταξη του ωρολογίου προγράμματος, ένα πακέτο προσθαφαίρεσης διδακτικών ωρών και «συγχωνεύσεις μαθημάτων», τα οποία, ανάμεσα σε άλλα, εξυπηρετούν το νέο σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Παράλληλα οι όροι και οι προϋποθέσεις εισαγωγής στα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ, παρόλο που ακόμη δεν έχουν αποτυπωθεί, "με το νι και με το σίγμα" από το υπουργείο Παιδείας, όχι μόνο δεν υπόσχονται άμβλυνση των φροντιστηρίων, αλλά αντίθετα λιπαίνουν το έδαφος για νέες αποικίες φροντιστηρίων.

Αυτό που κυρίως αμφισβητείται και υπονομεύεται είναι η γενική μόρφωση, με την έννοια ενός επαρκούς και συνεκτικού σώματος γνώσεων που θα παρέχει στον μαθητή τη δυνατότητα να κατανοεί την πολυπλοκότητα των προβλημάτων του φυσικού και του κοινωνικού περιβάλλοντος και να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις του.

Και βέβαια η ανάγκη γενικής, συγκροτημένης γνώσης και η ισότητα ευκαιριών δεν αναφέρονται πια ούτε προσχηματικά ως περιεχόμενο του νέου σχολείου. Αντίθετα οι δείκτες της PISA (κατηγοριοποίηση με βάση δείκτες του ΟΟΣΑ) και η ανάγκη απόκτησης ενός αθροίσματος βασικών δεξιοτήτων γίνεται σημαία, κριτήριο, κεντρική κατεύθυνση.

Στο πλαίσιο αυτό οι επιτελείς του υπουργείου Παιδείας, με τα ευρωπαϊκά "σκονάκια" στα χέρια και με την υποτέλεια στο μυαλό, ως αναγκαία γενική γνώση παρουσιάζουν έναν «λιτό πυρήνα μαθημάτων», μια απομίμηση ενός στεγνού φροντιστηριακού προγράμματος, για την ανάπτυξη των βασικών δεξιοτήτων. Πρόκειται για την πλήρη προσαρμογή στις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου απαιτείται η γενική γνώση να είναι τόση και τέτοια, ώστε να είναι δυνατή η διά βίου κατάρτιση.

Αυτού του τύπου η "γενική γνώση" δεν έχει καμιά σχέση με τη συγκροτημένη, γενική γνώση που χρειάζεται σήμερα ο νέος άνθρωπος για να μπορεί να σταθεί εργασιακά, αξιακά, κοινωνικά και πολιτικά μέσα στις τεχνολογικές - επιστημονικές αλλαγές, στον καταιγισμό των πληροφοριών και στα αδιέξοδα της κρίσης.

Ουσιαστικά η νέα δομή του Λυκείου, υπηρετώντας κατά βάση τις απαιτήσεις του συστήματος πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και όχι την πρωταρχικής σημασίας απαίτηση για επαρκή και συνεκτική γενική μόρφωση - δικαίωμα κάθε παιδιού, θα οδηγήσει τελικά τη διεύρυνση των μορφωτικών ανισοτήτων σε βάρος των πιο αδικημένων.

Πώς θα είναι το δημόσιο Πανεπιστήμιο αν ψηφιστεί ο νόμος Διαμαντοπούλου

2011-08-15T01:09:00.000-07:00

Μια διεξοδική κριτική στο νέο νόμο-πλαίσιο για το δημόσιο Πανεπιστήμιο

Ο Κώστας Σταμάτης, καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ, απευθύνει προς τους βουλευτές επιστολή-υπόμνημα επί του νομοσχεδίου για το ελληνικό Πανεπιστήμιο. Ολόκληρο το κείμενο έχει ως εξής:

«Αξιότιμοι Κύριοι και Κυρίες Βουλευτές.

Κατατίθεται προς ψήφιση νομοσχέδιο σαρωτικής μεταβολής του πανεπιστημιακού τοπίου στη χώρα μας. Το νομοσχέδιο κατατίθεται μέσα στο καλοκαίρι, μόνο και μόνο για να ψηφισθεί εσπευσμένα και χωρίς ουσιαστική συζήτηση, παρά την καθολική αντίδραση της ελληνικής πανεπιστημιακής κοινότητας. Το κείμενο αυτό ατυχώς απηχεί προς το πολύ χειρότερο συναφή δέσμη ιδεών, που έχει εξαγγείλει προ μηνών η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και Διά Βίου Μάθησης. Η εν λόγω δέσμη ιδεών έχει αποτελέσει έκτοτε αντικείμενο ζωηρής και αυθεντικής διαβούλευσης στα Τμήματα και τις Συγκλήτους των ΑΕΙ όλης της χώρας. Η ελληνική πανεπιστημιακή κοινότητα έχει κρίνει νηφάλια και τεκμηριωμένα, με πλείστα ψηφίσματα των Συγκλήτων, ότι η δέσμη αυτή διαπνέεται από επίφοβες κεντρικές ιδέες, οι οποίες και μεγεθύνονται τα μάλα στο υπό κρίση νομοσχέδιο. Επί όλων αυτών, παρακαλούμε θερμά να λάβετε υπ’ όψιν Σας τα ακόλουθα.

Ι. Ένα ολιγαρχικό, αδιαφανές και θεσμικά ανέλεγκτο σύστημα διοίκησης

Ύστερα από τη μεγάλη μεταρρυθμιστική τομή του 1982, το ισχύον στην Ελλάδα σύστημα διοίκησης των ΑΕΙ έχει προσαρμοσθεί επιτυχώς στη συνταγματική επιταγή του άρθ. 16§5 για «πλήρη αυτοδιοίκηση». Η αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ διαδέχθηκε με τρόπο εποικοδομητικό το προϊσχύσαν, άκρως ιεραρχικό πρότυπο διοίκησης αποκλειστικά από καθηγητές κατόχους της περίφημης έδρας. Το αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ, μαζί με την ακαδημαϊκή ελευθερία, επέτρεψαν ύστερα από τη Μεταπολίτευση μία πρωτόγνωρη άνθηση των επιστημών και της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Το αυτοδιοίκητο έχει εμπεδωθεί στον ακαδημαϊκό πολιτισμό της χώρας μας, χάρη σε όργανα ευρείας σύνθεσης με γενικό τεκμήριο αρμοδιότητας, με μέλη αιρετά και με θητεία κατά κανόνα ενιαύσια (Γενική Συνέλευση Τομέα και Τμήματος, Σύγκλητος).

Χωρίς πειστική επιχειρηματολογία κρίνεται αφοριστικά από την Κυρία Υπουργό ότι το σύστημα αυτοδιοίκησης του Πανεπιστημίου έχει καταστεί απαρχαιωμένο. Φαινόμενα σποραδικά και μεμονωμένα παρουσιάζονται περίπου ως γενικευμένη καθημερινή κατάσταση: φαινόμενα βίας, κομματισμού και ευνοιοκρατίας, καθώς και διαφωνίες των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας. Αλλά τέτοια φαινόμενα χαρακτηρίζουν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό και το ίδιο το πολιτικό σύστημα της χώρας, χωρίς ωστόσο να διανοηθεί κανείς να προτείνει στα σοβαρά την κατάργηση της δημοκρατίας!

Με την παραπάνω αυθαίρετη αφετηρία το σχέδιο νόμου εισηγείται ένα αντιδημοκρατικό σχήμα διοίκησης. Αυτό προσιδιάζει σε εταιρία ή ΔΕΚΟ και πάντως όχι σε αυτοκυβερνώμενη κοινότητα ίσων και ελεύθερων ακαδημαϊκών συναδέλφων (κυριολεκτικά collegium), που συναποφασίζουν για τις κοινές υποθέσεις με γνώμονα το γενικό συμφέρον της κοινωνίας πριν απ’ όλα για μόρφωση των παιδιών της. Προτείνει απερίφραστα συγκεντρωτική και ολιγομελή διοίκηση του Πανεπιστημίου. Με μακράς χρονικής διάρκειας θητείες, χωρίς καμία δυνατότητα ελέγχου της κορυφής από τα μέλη και τις συνιστώσες της πανεπιστημιακής κοινότητας και δίχως θεσμικά αντίβαρα στο κυοφορούμενο σύστημα ανέλεγκτης εξουσίας. Ο καθείς γνωρίζει, ωστόσο, ότι ο συνδυασμός αυτών των γνωρισμάτων υποθάλπει εξ αρχής την πιθανότητα συστηματικής αυθαιρεσίας, νεποτισμού, συναλλαγής και μισαλλόδοξης άσκησης της εξουσίας.

α) Το Συμβούλιο του Ιδρύματος

Προτείνεται ένα ολιγαρχικό όργανο διοίκησης, παντοδύναμο λόγω αυξημένων αρμοδιοτήτων (στο μακροσκελέστατο άρθρο 8). Σ’ αυτό θα μετέχουν 7 μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας άμεσα εκλεγμένα από τους καθηγητές του Ιδρύματος και μόνον αυτούς. Καμία πρόνοια δεν λαμβάνεται για αντιπροσωπευτικότητα του σώματος αυτού κατά Σχολή. Ελλοχεύει έτσι ο πραγματικός κίνδυνος τα εκλεγμένα μέλη του Συμβουλίου να προέρχονται μονάχα από το απείρως πολυπληθέστερο Τμήμα ενός ΑΕΙ, δηλ. αυτό της Ιατρικής! Ως προσόν εκλογιμότητας ορίζεται ότι οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν «διοικητική εμπειρία στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα». Με αντιφατικό τρόπο, όμως, σε άλλο σημείο του νομοσχεδίου, απαγορεύεται –και ορθώς– σε καθηγητές πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης να μετέχουν με οποιονδήποτε τρόπο σε ιδιωτικές εταιρίες. Τι είδους καθηγητές λοιπόν θα μπορεί να είναι υποψήφιοι για το Συμβούλιο αυτό; Προφανώς μόνο καθηγητές «πλήρους απασχόλησης», οι οποίοι ασκούν παράλληλα ελεύθερο επάγγελμα ή μετέχουν ευθέως σε διοίκηση ιδιωτικών επιχειρήσεων, π.χ. ιδιωτικών κλινικών.

Στο Συμβούλιο αυτό θα μετέχει επίσης ίσος αριθμός ατόμων (7), που προέρχονται έξωθεν της πανεπιστημιακής κοινότητας. Ήδη εδώ εντοπίζεται μία εξόφθαλμη παραβίαση της συνταγματικής απαίτησης για «πλήρη αυτοδιοίκηση» του Πανεπιστημίου. Κάποιοι θα συγκυβερνούν την πανεπιστημιακή κοινότητα, θα συννομοθετούν μάλιστα κανονιστικά κείμενα, μολονότι εξωτικοί και παντελώς άσχετοι προς αυτή, χωρίς να εκλέγονται με άμεση εκλογή από αυτή και δίχως να λογοδοτούν σ’ αυτήν! Η συνταγματική παρεκτροπή καθίσταται ακόμη πιο ανυπόφορη, επειδή το Συμβούλιο αυτό θα διαθέτει εξαιρετικά αποφασιστικές αρμοδιότητες κάθε είδους. Σημειωτέον ότι ο Πρόεδρος και ο αναπληρωτής του σ’ αυτό το Συμβούλιο θα είναι μονάχα εξωτερικά μέλη του. Καλόπιστος αναγνώστης πείθεται ότι πρόκειται ξεκάθαρα για σύστημα ετεροδιοίκησης και όχι βέβαια «πλήρους αυτοδιοίκησης» του Πανεπιστημίου.

Το Συμβούλιο δεν θα ελέγχεται από τη Σύγκλητο του Ιδρύματος ούτε θα λογοδοτεί σ’ αυτή. Η θητεία των μελών του μπορεί να εκτείνεται έως 12 χρόνια (δύο εξαετίες)! Αλλά τόσο μακρά παραμονή σε όργανο αποφασιστικής άσκησης εξουσίας αποτελεί φυτώριο συναλλαγής, διαφθοράς και αυταρχισμού. Το Συμβούλιο συγκεντρώνει αρμοδιότητες: α) επιτελικές, όπως η στρατηγική και η ερευνητική πολιτική του Ιδρύματος, β) διοικητικές, όπως η εποπτεία του Ιδρύματος, γ) οικονομικές, όπως η έγκριση προϋπολογισμού, αλλά και δ) κανονιστικές, όπως η κατάρτιση του Οργανισμού του Ιδρύματος και η έγκριση του Εσωτερικού Κανονισμού του. Ως προς το τελευταίο σημείο λανθάνει και πάλι μία εσωτερική αντίφαση του νομοσχεδίου, διότι οι δύο αυτές κανονιστικές αρμοδιότητες κατά σύγχυση αρμοδιοτήτων φαίνεται να ανατίθενται και στον Πρύτανη!

Τι είδους όργανο προορίζεται να είναι το ομιχλώδες αυτό Συμβούλιο; Θα είναι όργανο εποπτικό; Αλλά τα ΑΕΙ τελούν κατά το Σύνταγμα «υπό την εποπτεία του Κράτους» (άρθ. 16§5), δηλαδή του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργείου. Η αρμοδιότητα αυτή δεν μπορεί να εκχωρείται στα ίδια τα ΑΕΙ, πολύ λιγότερο σε κάποιο Συμβούλιο, διότι έτσι το Ίδρυμα θα συγκέντρωνε τις ιδιότητες του ελέγχοντος και του ελεγχόμενου. Το Συμβούλιο τούτο θα έχει εκτός από εκτελεστικές και κανονιστικές αρμοδιότητες. Αλλά κι αυτό επίσης αντιβαίνει στο Σύνταγμα, αφού τα μέλη του που δεν είναι πανεπιστημιακά πρόσωπα, αλλά ιδιώτες, δεν μπορούν να συμπράττουν σε θέσπιση κανόνων για αυτοδιοικούμενο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Με ποια νομιμοποίηση λοιπόν, με ποια γνωστική ή άλλη αρμοδιότητα πρόσωπα άσχετα προς την ανώτατη εκπαίδευση (π.χ. οικονομικοί παράγοντες, πολιτευτές, δήμαρχοι, μητροπολίτες) θα συναποφασίζουν για ζητήματα που αγνοούν βαθύτατα, όπως η στρατηγική ανάπτυξη του Πανεπιστημίου, η έγκριση προγραμματικής συμφωνίας με την πολιτεία, ο προϋπολογισμός, ο Εσωτερικός Κανονισμός του, η επιλογή Πρύτανη;

β) Η Σύγκλητος

Τυπικά διατηρείται, αλλά εντελώς αποψιλωμένη από κρίσιμες αρμοδιότητες, αφού αυτές έχουν μεταφερθεί στο Συμβούλιο του Ιδρύματος (άρθ. 8). Αποτελεί πλέον διακοσμητικό όργανο, που περιορίζεται στο να εκφέρει μη δεσμευτική, απλή –όχι σύμφωνη– γνώμη!

γ) Ο Πρύτανης

Είναι μονοπρόσωπο όργανο, εξοπλισμένο με γενικό τεκμήριο αρμοδιότητας (άρθ. 8)! Μπορεί να υπηρετήσει δύο τετραετείς θητείες, δηλαδή 8 χρόνια. Δεν αναδεικνύεται πια από την πανεπιστημιακή κοινότητα με γενικές εκλογές. «Επιλέγεται» από τριμελή επιτροπή, την οποία ορίζει το Συμβούλιο του Ιδρύματος, μετά από διεθνή πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Εν παρόδω, αναρωτιέται κανείς μήπως η πρόσκληση αυτή θα απευθύνεται σε όλες τις χώρες του κόσμου αδιακρίτως. Οπότε ενδεχομένως γεννάται και ένα πρόβλημα γλωσσικής συνεννόησης του επίδοξου Πρύτανη με αυτούς που πρόκειται να διοικήσει, πιθανώς μέσω διερμηνέως! Η αρμοδιότητα επιλογής του ανήκει πάντως στο Συμβούλιο, με ανέλεγκτη απόφαση του τελευταίου. Στη Σύγκλητο απομένει απλώς η έκφραση «γνώμης» ως προς τα πρόσωπα των υποψηφίων για τη θέση του Πρύτανη. Η υπόλοιπη ακαδημαϊκή κοινότητα κρατείται θεσμικά χωρίς φωνή και λόγο για την ανάδειξη του «ηγέτη» της.

Εδώ τριπλό είναι το πλήγμα που καταφέρεται στο συνταγματικά κατοχυρωμένο αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ. α) Ο Πρύτανης μπορεί να μην ανήκει καν στην ακαδημαϊκή κοινότητα της οποίας θα προΐσταται. Θα διοικεί ακαδημαϊκή κοινότητα την οποία αγνοεί, όπως κι εκείνη αγνοεί τον ίδιο. Και μάλιστα χωρίς καν να αποκτά την ιδιότητα του δημόσιου λειτουργού. β) Παύει να εκλέγεται από αυτούς που –υποτίθεται ότι θα– εκπροσωπεί. γ) Από σύμβολο της ακαδημαϊκής κοινότητας ο Πρύτανης μετατρέπεται σε διευθύνοντα σύμβουλο. Πιθανώς και σε αστυνόμο του πνεύματος, εάν αναλογισθεί κανείς ότι έχει την αρμοδιότητα να κατανέμει και να ανακατανέμει τις θέσεις καθηγητών από Σχολή ή Τμήμα σε άλλη ακαδημαϊκή μονάδα του Ιδρύματος, χωρίς κανέναν απολύτως περιορισμό (άρθ. 16§3 του νομοσχεδίου)! Κατ’ ουσίαν ο Πρύτανης διαθέτει και δικαίωμα απόλυσης καθηγητών, σαν να πρόκειται για αφεντικό του Ιδρύματος. Άραγε, ποια ακαδημαϊκή ελευθερία απομένει να απολαύουν εφεξής οι καθηγητές, όταν θα επικρέμαται στο κεφάλι τους τέτοιο φόβητρο για την ίδια τη θέση τους; Εν προκειμένω, επομένως, διαγράφεται ο πρωτοφανής κίνδυνος προγραφών εις βάρος συναδέλφων μας, ιδίως με κριτήρια ιδεολογικά.

δ) Η Σχολή

Στην πραγματικότητα προβλέπονται θεσμικά τρεις ξεχωριστές Σχολές, καίτοι παράλληλες (άρθ. 9,12,13 του νομοσχεδίου), που προφανώς θα διεκδικούν τους ίδιους –περιορισμένους βεβαίως– χώρους στέγασης για τις διακριτές δραστηριότητές τους! Σε περίοδο οξύτατης οικονομικής κρίσης ιδρύεται μία υπερδιογκωμένη γραφειοκρατική δομή, η υλοποίηση της οποίας θα αποβεί εξαιρετικά δαπανηρή και πρακτικά παραλυτική.

Και εδώ επίσης αφαιρείται το τεκμήριο αρμοδιότητας από τη Γενική Συνέλευση της Σχολής, αφήνοντας σ’ αυτή μονάχα γνωμοδοτικές αρμοδιότητες, όπως και από τη Σύγκλητο. Τεκμήριο αρμοδιότητας έχει ένα ολιγομελές όργανο, η Κοσμητεία, με πολύ αποφασιστικές αρμοδιότητες κιόλας (command and control). Τέτοιες είναι: ο προγραμματισμός θέσεων καθηγητών, ορισμός επιτροπών κρίσης καθηγητών, αξιολόγηση του διδακτικού έργου, έγκριση προγραμμάτων σπουδών που εκπονούνται από «επιτροπές» τις οποίες συγκροτεί η Κοσμητεία και όχι από τα επί μέρους Τμήματα! Σημειωτέον ότι ο άνωθεν καθορισμός της εκπαιδευτικής και ερευνητικής πολιτικής για ολόκληρη τη Σχολή από την Κοσμητεία –όπως και από το Συμβούλιο του Ιδρύματος κεντρικά– παραβιάζει ευθέως την ακαδημαϊκή ελευθερία και την ελευθερία της έρευνας, νοούμενες ως ατομικό δικαίωμα καθενός διδάσκοντος.

Η θητεία του Κοσμήτορα μπορεί να είναι επίσης 4χ2= 8 έτη. Κοσμήτορας εκλέγεται όχι από τα μέλη των επί μέρους Τμημάτων της Σχολής με άμεση εκλογή, όπως θα ήταν πρέπον, αλλά από το Συμβούλιο του Ιδρύματος (άρθ. 9). Δηλαδή «επιλέγεται» όχι μόνον άνωθεν, αλλά και από άσχετους προς τη Σχολή και τις επιστήμες που αυτή καλλιεργεί, και πάλι κατά κατάφωρη παραβίαση του αυτοδιοίκητου, αυτή τη φορά σε επίπεδο Σχολής. Εναλλακτικά το κείμενο του νομοσχεδίου προβλέπει κάτι ακόμη πιο εξοργιστικό. Δηλαδή η εκλογή του Κοσμήτορα να γίνεται προσωπικά και ανεξέλεγκτα από τον Πρύτανη, ο οποίος ορίζει επιτροπή που θα προεπιλέξει τους τρεις επικρατέστερους υποψηφίους! Σαν να είναι ο Κοσμήτορας τοποτηρητής ανά Σχολή του εκάστοτε Πρύτανη και της πολιτικής που ο τελευταίος εννοεί να επιβάλλει εκ των άνω και έξωθεν, εν σχέσει προς τα θεσμικώς άβουλα και άφωνα μέλη ΔΕΠ των Τμημάτων σε κάθε Σχολή.

ε) Τμήμα

Η Γενική Συνέλευση του Τμήματος καταντά σκιά του εαυτού της, με αρμοδιότητες ασήμαντες (άρθ. 10). Αντίθετα ισχυροποιείται η θέση του Προέδρου του Τμήματος, αφού αυτός θα συμμετέχει στην Κοσμητεία για 2 χρόνια, δρώντας εν δυνάμει και πάλι ανεξέλεγκτα από τη Γενική Συνέλευση του Τμήματος. Η τελευταία δεν θα έχει καν αρμοδιότητα να συντάξει προπτυχιακό ή μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών για το Τμήμα (άρθ. 10 και 38 του νομοσχεδίου) ή να συγκροτεί επιτροπές κρίσης των καθηγητών του Τμήματος! Αυτά ανήκουν πλέον στην πανίσχυρη Κοσμητεία της Σχολής. Εδώ καταλύεται πλήρως η συνταγματική απαίτηση για πλήρη αυτοδιοίκηση σε επίπεδο Τμήματος, διενεργούμενη από τους ίδιους τους καθηγητές του Τμήματος και για κρίσιμες υποθέσεις του ίδιου του Τμήματος. Όσο για το αληθινό κύτταρο της ακαδημαϊκής ζωής, τον Τομέα ομοειδών γνωστικών αντικειμένων σε κάθε επί μέρους Τμήμα, όπως τον γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, παύει αναιτιολόγητα να έχει οποιαδήποτε θεσμική υπόσταση.

στ) Νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου για αξιοποίηση της περιουσίας ΑΕΙ

Σπουδαίο πρόβλημα εγείρει το ότι εν μέρει ή και εν όλω (!) η περιουσία των ΑΕΙ, δηλαδή νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, μολονότι ταγμένη για την εξυπηρέτηση δημόσιων σκοπών, κατ’ ουσίαν εκφεύγει του δημόσιου ελέγχου. Στο ίδιο άρθρο (59) διαφαίνεται ασαφώς ότι σε αυτό το νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου ανατίθεται γενικά η διαχείριση –όλων άραγε;– των πόρων του Ιδρύματος, περιλαμβανομένων και των κονδυλίων επιστημονικής έρευνας και αναπτυξιακών προγραμμάτων.

Το άρθρο περιέχει αόριστη και επικίνδυνη νομοθετική εξουσιοδότηση, αφού εναπόκειται σε προεδρικό διάταγμα να αναθέσει σ’ αυτό το ΝΠΙΔ πληθώρα οικονομικών αρμοδιοτήτων, στενά συνυφασμένων με εκπαιδευτικές, κοινωνικές ή ερευνητικές υπηρεσίες του Ιδρύματος, καθώς και με διοργάνωση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης. Και εδώ επίσης φαίνεται ότι ορισμένο όργανο, χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση πάλι, αποφασίζει ετερόνομα, επιβάλλοντας ποικίλες και πολύ δεσμευτικές υποχρεώσεις σε μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Όπως συνήθως, στο νομοσχέδιο αυτό, παρεκτός από το αυτοδιοίκητο, προσβάλλεται συνάμα και η ακαδημαϊκή και ερευνητική ελευθερία τους.

ΙΙ. Θεσμικά απροστάτευτο το πανεπιστημιακό προσωπικό

α) Καθηγητές

Το νομοσχέδιο προβλέπει περιέργως εξέλιξη του αναπληρωτή καθηγητή «με κλειστή διαδικασία», χωρίς πιθανούς συνυποψήφιους. Τούτο όμως απάδει στη γενική αρχή δημοσίου δικαίου, ότι οι δημόσιες θέσεις δέον να είναι ανοιχτές σε όσους διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα. Οι βαθμίδες περιορίζονται στις τρεις ανώτερες. Αντί του λέκτορα ή του διδάσκοντος με βάση το ΠΔ 407 εισάγεται ένας υβριδικός θεσμός συμβασιούχου επιστήμονα, με διδακτικά μόνον καθήκοντα, το πολύ για 5 χρόνια. Χωρίς καμία προοπτική εξέλιξης, ο ενδιαφερόμενος δεν θα έχει και σοβαρό κίνητρο να δεσμευτεί σε τόσο προσωρινή απασχόλησή του στο Πανεπιστήμιο.

Για λόγους οικονομικούς την τελευταία διετία έχει ήδη επέλθει σύντμηση των 3Ομελών εκλεκτορικών σωμάτων κρίσης μελών ΔΕΠ σε μόλις 15μελή. Με το προωθούμενο νομοσχέδιο το σώμα αυτό γίνεται μόλις πενταμελές, εκ των οποίων δύο μόνο μέλη θα ανήκουν στη Σχολή (άρθ. 26). Με τόσο ολιγομελή σύνθεση ανακύπτει μέγας κίνδυνος χειραγώγησης των κριτών από την ηγεσία του Ιδρύματος ή της Σχολής, καθώς και από ομάδες συμφερόντων που θα λειτουργήσουν στα διάκενα του αδιαφανούς συστήματος εξουσίας που προωθείται με το νομοσχέδιο στο Πανεπιστήμιο. Η κρίση των υποψηφίων δεν θα γίνεται σε δημόσια συνεδρίαση, αλλά εν κρυπτώ, με θεσμική αναπηρία της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος, χωρίς καμία συμβολή ή λόγο πάνω σε θέμα αμιγώς ακαδημαϊκό. Στο Τμήμα απλώς θα ανακοινώνεται εκ των υστέρων αν κάποιος τελικά εκλέχθηκε ή προάχθηκε, ερήμην του Τμήματος. Σε αντιστάθμισμα αυτού του θεσμικού ακρωτηριασμού, το νομοσχέδιο προνοεί οι υποψήφιοι για την υπό πλήρωση θέση να παρουσιάζονται ενώπιον όλων των καθηγητών της Σχολής για επίσκεψη γνωριμίας!

Η προτεινόμενη ρύθμιση προδίδει μία ταπεινωτική εμπάθεια απέναντι στους Έλληνες πανεπιστημιακούς δασκάλους, κρίνοντάς τους εκ προοιμίου και συλλήβδην ύποπτους να διαχειρισθούν τις σχετικές κρίσεις με την προσήκουσα αντικειμενικότητα. Ακόμη και οι μόνιμοι καθηγητές θα υπόκεινται σε περιοδική διαδικασία ατομικής αξιολόγησης ως προς το έργο τους από επιτροπές διεθνούς σύνθεσης. Αλλά ατομική αξιολόγηση καθενός μέλους ΔΕΠ ήδη γίνεται κατά την κρίση του πανεπιστημιακού δασκάλου από τη μία βαθμίδα στην άλλη, με τα κριτήρια του νόμου. Επιπρόσθετη διαδικασία ατομικής αξιολόγησης και μάλιστα περιοδική θυμίζει τον αλήστου μνήμης θεσμό του επιθεωρητή μέσης εκπαίδευσης. Υπερακοντίζει μάλιστα κι αυτόν τον θεσμό του επιθεωρητή, διότι εις βάρος του (κρινόμενου ως ανεπαρκούς) καθηγητή-δημόσιου λειτουργού προβλέπονται τώρα αρχικά οικονομικές κυρώσεις και τελικά απόλυσή του (άρθ. 18)! Και νέο έρεισμα λοιπόν παρέχεται για πιθανή αστυνόμευση του πνεύματος και χειραγώγηση των συνειδήσεων διά του φόβου των διδασκόντων στα Πανεπιστήμια.

β) Ειδικό εκπαιδευτικό και ερευνητικό προσωπικό

Προτείνεται ως υποκατάστατο του παλαιού επιστημονικού συνεργάτη, κάτι αληθινά απαραίτητο (άρθ. 29). Ωστόσο αφήνεται θολό αν θα είναι μόνιμοι και πώς θα επιλέγονται.

γ) Γραμματέας του ΑΕΙ

Με θητεία 4+4 έτη, οπότε κατόπιν αποχωρεί (άρθ. 29). Και εδώ επίσης η ρύθμιση μαρτυρεί προαντίληψη των συντακτών του νομοσχεδίου, ότι το πανεπιστημιακό προσωπικό στο εξής θα είναι περίπου αναλώσιμοι άνθρωποι, άρα ευχειραγώγητοι διά του φόβου της προσωρινότητας ή της απώλειας της θέσης τους.

ΙΙΙ. Κατάργηση της σύνδεσης ανάμεσα σε Τμήμα και ορισμένη επιστήμη

Εξίσου ανησυχητικό είναι να καταστούν οι Σχολές καθοριστική ακαδημαϊκή μονάδα. Και μάλιστα εις τριπλούν: Σχολή προπτυχιακή, Σχολή μεταπτυχιακή, Σχολή διά βίου μάθησης. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα εισάγονται σε Σχολή και όχι σε Τμήμα. Η Σχολή και όχι Τμήμα θα απονέμει πτυχίο. Για μεταπτυχιακές σπουδές και εκπόνηση διδακτορικής διατριβής –σε εποχή ισχνών αγελάδων– ιδρύεται άλλη Σχολή, ειδική. Ποια θα είναι άραγε η σχέση της προπτυχιακής Σχολής με τη μεταπτυχιακή Σχολή και κατ’ αρχάς ποια πρακτική σκοπιμότητα υπαγορεύει τέτοιον γραφειοκρατικό διαχωρισμό; Το πράγμα περιπλέκεται τραγελαφικά με την ύπαρξη και τρίτης παράλληλης Σχολής, αυτής που θα αναλάβει διά βίου μάθηση και εξ αποστάσεως διδασκαλία!

Η προπτυχιακή Σχολή θα έχει την ευθύνη για ενιαίο πρόγραμμα σπουδών του πρώτου ακαδημαϊκού έτους. Αλλά τι είδους ενιαίο πρόγραμμα σπουδών μπορεί να έχει π.χ. Φιλοσοφική Σχολή με τέσσερα ξενόγλωσσα Τμήματα, με Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τμήμα Φιλολογικό, Τμήμα Ψυχολογίας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής; Στα επόμενα δύο έτη σπουδών θα μπορεί άραγε σε τέτοια ασαφή ακαδημαϊκή μονάδα να καλλιεργείται βασική έρευνα, ώστε να μεταλαμπαδεύεται στο φοιτητικό κοινό; Στο νομοσχέδιο ο πραγματικός χρόνος σπουδών σε κάποια βασική επιστήμη από Τμήμα στριμώχνεται σε μόλις δύο χρόνια! Αλλά σε ποια χώρα του κόσμου, επί τέλους, συντελείται τέτοια τερατώδης συρρίκνωση του χρόνου σπουδών; Σε δύο έτη σπουδών πιθανώς εκμαθαίνεται η κομμωτική τέχνη, ωστόσο καμία βασική επιστήμη δεν προφταίνει να καλλιεργηθεί δεόντως και με ικανή βασική έρευνα. Εξ άλλου, με «πλήρη εφαρμογή του ευρωπαϊκού συστήματος πιστωτικών μονάδων» φοιτητές θα μπορούν να φέρνουν προς συνυπολογισμό στο δημόσιο Πανεπιστήμιο πιστωτικές μονάδες από διδασκαλία και σε ιδιωτικές εκπαιδευτικές επιχειρήσεις, οι οποίες όμως δεν λειτουργούν με ακαδημαϊκούς όρους! Τι είδους «ακαδημαϊκός» τίτλος θα απονέμεται έτσι;

Η Σχολή μπορεί να αποτελείται από Τμήματα, τα οποία θα οργανώνουν, υποτίθεται, διαφορετικά και ευέλικτα δομημένα προγράμματα σπουδών, ακόμη και μονοετούς διάρκειας. Εδώ ελλοχεύει ένας πρωτοφανής κίνδυνος για την ανθρώπινη γνώση συνολικά: να σπάσει η ενότητα καθεμιάς από τις επιστήμες, που μόνον αυτή επιτρέπει σφαιρική και κριτική επιστημονική συνείδηση. Και να θρυμματισθεί σε πλειάδα επί μέρους κι αποσπασματικών στοιχείων γνώσης, ως πληροφοριών ασύνδετων μεταξύ τους.

Αλλά χωρίς να μπορεί να ενδιατρίβει κανείς με σχετική πληρότητα σε ορισμένη επιστήμη το «ευέλικτο» πρόγραμμα σπουδών καταντά αβαθές συμπίλημα σκόρπιων γνώσεων. Π.χ. σε Σχολή ΝΟΠΕ τι ακριβώς θα σπουδάζει εφεξής ο εισαγόμενος ατυχής φοιτητής: επιστήμη νομική, οικονομική, πολιτική; Ή μήπως όλα αυτά συγχρόνως και τελικά τίποτε απολύτως; Συνάμα εκλείπει και κάθε ουσιαστική δυνατότητα για αυθεντική «διεπιστημονικότητα», την οποία, ωστόσο, το υπουργικό κείμενο κατά δήλωσή του επιδιώκει. Διότι για καμία επιστήμη δεν θα μπορούν πλέον οι φοιτητές να σχηματίσουν σχετικά ολοκληρωμένη εικόνα, πόσο μάλλον διεπιστημονική κιόλας.

Επιπροσθέτως η κρίση διδακτορικής διατριβής ευτελίζεται ανεπανόρθωτα (άρθ. 39). Η κρίση αυτή θα γίνεται από δύο μόνο εξεταστές, οι οποίοι ορίζονται και πάλι εκ των άνω από την Κοσμητεία. Η «εξέταση» θα γίνεται χωρίς δημόσια υποστήριξη από τον υποψήφιο. Εν κρυπτώ και παραβύστω, δηλαδή, ως άλλη μία εστία πιθανής συναλλαγής ή αντιδεοντολογικής συνεννόησης. Επιπροσθέτως, εάν σημειωθεί διαφωνία μεταξύ των δύο εξεταστών ως προς τον βαθμό ή τη μνεία της διατριβής, πώς θα επιλυθεί άραγε το θέμα; Αυτό το απλούστατο ερώτημα φαίνεται να διέλαθε της προσοχής του συντάκτη του νομοσχεδίου! Όπως όμως είναι κοινώς γνωστό από αιώνων, τουλάχιστον tres collegium faciunt.

Οι νέοι άνθρωποι θα αποφοιτούν επομένως ως αδαείς σε συγκεκριμένη επιστήμη, ως κάτοχοι πτυχίων ευκολίας χωρίς κανένα επιστημονικό υπόβαθρο. Αλλά τότε τι αντίκρυσμα μπορεί περαιτέρω να έχουν τέτοια πτυχία στην αγορά εργασίας; Οι κρατούντες θα απαντούσαν προφανώς ότι οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να κάνουν επιπρόσθετη κατάρτιση ή διά βίου εκπαίδευση, με δικά τους χρήματα ασφαλώς. Κατάρτιση και πάλι ταχύρρυθμη και κατ’ επίφασιν επιστημονική, στις Σχολές διά βίου μάθησης, που το νομοσχέδιο εξαγγέλλει.

Οπότε τι ακριβώς θα είναι αυτό που, άλλη μια φορά, η διορισμένη από τον Υπουργό ΑΔΙΠ (άρθ. 65), διεθνείς επιτροπές επιστημόνων ή ακόμη και ειδικευμένων ιδιωτικών επιχειρήσεων θα πιστοποιούν ως «ποιότητα» και «σύγχρονο πνεύμα» σε light προγράμματα σπουδών, όταν αυτά θα έχουν παύσει να καλλιεργούν με προσήλωση ορισμένη επιστήμη, εις βάθος και πλάτος; Και τι είδους «κριτικά ενημερωμένοι πολίτες» θα προετοιμάζονται, όταν τα προγράμματα σπουδών θα διαποτίζονται μονόπλευρα από αγωνία για αποτελεσματική σύνδεση με την αγορά εργασίας και την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας; Ποιο είναι τελικά το νόημα και η αξία της μόρφωσης για τους εμπνευστές του νομοσχεδίου; Ποιο Τμήμα θα μπορεί υπ’ αυτές τις τραγικές συνθήκες να καταστεί «κέντρο αριστείας», όπως μας παροτρύνει το νομοσχέδιο;

Φοβόμαστε επομένως ότι, παρά τη ρητορική επίκληση του κειμένου στις αξίες του ορθού Λόγου και του Διαφωτισμού, το νομοσχέδιο θίγει καίρια την ελεύθερη, πολυφωνική και κριτική καλλιέργεια επιστημών και φιλοσοφίας. Στόχος του δεν είναι να διαπλασθούν οι νέοι άνθρωποι σε «ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες», όπως αξιώνει από τα δημόσια ΑΕΙ το άρθ. 16§2 του Συντάγματος, χάριν της πνευματικής και κοινωνικής ανάπτυξης των ίδιων των πολιτών και του κοινού καλού. Στόχος είναι μάλλον να παράγεται ένα πολτώδες «ανθρώπινο κεφάλαιο» με επιφανειακή μεταλυκειακή εκπαίδευση. Αποξενωμένο από αυθεντικό επιστημονικό πνεύμα ή κριτική ικανότητα, απλώς και μόνο τιθέμενο στην υπηρεσία της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, όποτε τυχόν καταφέρει να βρει κάποια θέση εργασίας, προσωρινή, ανασφάλιστη και πιθανότατα άσχημα αμειβόμενη.

ΙV. Ανεύθυνη απόσυρση του Κράτους από τη χρηματοδότηση των ΑΕΙ

Η επιβαλλόμενη από το Σύνταγμα πλήρης αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ συναρτάται με την οικονομική αυτοτέλειά τους. Ως οικονομική αυτοτέλεια, όμως, νοείται αντικειμενικά η ανεξαρτησία τους από εξωτερικά κέντρα επιρροής, όπως η κυβέρνηση από τη μία πλευρά και ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα από την άλλη. Μόνον υπό τον όρο αυτό, εξ άλλου, μπορεί να υπάρξει αληθινά ακαδημαϊκή ελευθερία και ελευθερία της έρευνας. Έρευνα χρηματοδοτούμενη από ιδιωτικά κεφάλαια δεν μπορεί να αναπτύσσει ερευνητικά προγράμματα σε θέματα και με πνεύμα μη αρεστά στην επιχειρηματική τάξη. Η οικονομική αυτοτέλεια των Πανεπιστημίων θίγεται, όταν είτε εξαρτάται από ιδιώτες χορηγούς ή δανειστές είτε η δημόσια οικονομική στήριξη των ΑΕΙ δίνεται υπό όρους.

Η επί μακρόν υποχρηματοδότηση της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο. Εδώ και δεκαετίες αντιστοιχεί περίπου στο μισό ποσοστό επί του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος, σε σύγκριση με τον κοινοτικό μέσο όρο –σήμερα το ποσοστό αυτό έχει κατέλθει πολύ περισσότερο. Αυτό υπήρξε βασική αιτία για την καθήλωση των ελληνικών ΑΕΙ σε μέτρια επίπεδα, όπως επίσης η ασύνετη και πρόχειρη εκ μέρους των κυβερνήσεων ίδρυση νέων πανεπιστημιακών τμημάτων στην περιφέρεια, για λόγους πελατειακών σχέσεων μέσω ενίσχυσης των τοπικών οικονομιών. Παρ’ όλα αυτά ήδη το υπουργικό σχέδιο διαβούλευσης, κάνοντας μία αδόκιμη σύγκριση με την ανώτατη εκπαίδευση άλλων ευρωπαϊκών χωρών, κατέληγε στη διαπίστωση ότι τα ελληνικά ΑΕΙ στηρίζονται στην κρατική επιχορήγηση σε μεγαλύτερο ποσοστό από τον κοινοτικό μέσο όρο. Τούτο μπορεί να είναι αληθές, όμως οφείλεται σε ότι τα ελληνικά ΑΕΙ κατά κανόνα δεν έχουν δική τους αξιόλογη περιουσία ούτε γίνονται προς αυτά σπουδαίες δωρεές, ώστε να αυτοχρηματοδοτούνται ικανοποιητικά.

Όσο για την ιδιωτική οικονομία, αυτή, εξ αιτίας χρόνιων διαρθρωτικών αδυναμιών της, αδυνατούσε να δώσει ωθήσεις στα ΑΕΙ, ακόμη και σε περίοδο εντυπωσιακής κερδοφορίας του κεφαλαίου. Κατά μείζονα λόγο είναι πλήρως ανήμπορη για κάτι τέτοιο εν μέσω βαθύτατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης της ελληνικής οικονομίας. Σε ποια ακριβώς αγορά, λοιπόν, και με ποιο αντάλλαγμα καλούνται να αποτανθούν τα ελληνικά ΑΕΙ, για να πετύχουν ποθητούς «εξωτερικούς πόρους και χορηγίες»; Πόσο μάλλον, όταν σήμερα οι 8 στις 10 ελληνικές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι αμφιβάλλουν αν θα συνεχίσουν να λειτουργούν το επόμενο εξάμηνο;

Μήπως οι συντάκτες του σχεδίου νόμου σε απώτερο χρόνο προσβλέπουν σε κανονικά δίδακτρα εις βάρος των οικογενειών των φοιτητών και φοιτητριών ακόμη και σε προπτυχιακό επίπεδο, εν αντιθέσει προς την επιταγή του Συντάγματος για δωρεάν ανώτατη παιδεία (άρθ. 16§4); Πράγματι το νομοσχέδιο εξαγγέλλει ότι μέσα σε τρία χρόνια από την έναρξη ισχύος του νόμου θα παύσει εντελώς η δωρεάν διανομή συγγραμμάτων στους φοιτητές (άρθ. 37). Και άλλες διατάξεις του επίσης προοιωνίζονται κάτι τέτοιο.

α) Χρηματοδότηση μειούμενη και υπό όρους που επιβάλλονται μονομερώς

Με πρόσχημα την οικονομική αυτοτέλεια, όχι μόνον ελαττώνεται δραματικά η κρατική χρηματοδότηση των ΑΕΙ, αλλά κι εξαρτάται από όρους που ετερόνομα επιβάλλει η εκάστοτε κυβέρνηση ως το ισχυρότερο αντισυμβαλλόμενο μέρος, με τις λεγόμενες «προγραμματικές συμφωνίες» ΑΕΙ και Πολιτείας. Υποτίθεται ότι τέτοιες συμφωνίες θα είναι «αμοιβαία δεσμευτικές». Ποια εμπιστοσύνη όμως εμπνέουν οι κυβερνώντες ότι θα τηρήσουν τα υπεσχημένα, ιδίως σε συνθήκες ολοένα πιο πενιχρής χρηματοδότησης των ΑΕΙ εξ αιτίας της εξυπηρέτησης των υπέρογκων δημόσιων χρεών της χώρας;

Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη ότι το ύψος των μισθών του καθηγητικού προσωπικού των Ιδρυμάτων θα καθορίζεται από την Πολιτεία ως προς κάποια ελάχιστα όρια. Υποτίθεται ότι καθένα Ίδρυμα χωριστά θα μπορεί να χορηγεί και επιπρόσθετες μισθολογικές παροχές ως «κίνητρο» για μεγαλύτερη αποδοτικότητα. Αλλά ποια ελληνικά ΑΕΙ θα έχουν την πραγματική οικονομική δυνατότητα για κάτι τέτοιο, με προδιαγραμμένη στο μέλλον την οικονομική ασφυξία τους, αυτό αφήνεται αναπάντητο. Εάν έτσι έχει το πράγμα, τότε το νομοσχέδιο αυθαίρετα απαγορεύει στους καθηγητές να λαμβάνουν, ενόσω υπηρετούν, σύνταξη από άλλη πηγή (άρθ. 22). Η απαγόρευση αυτή είναι επίσης αντισυνταγματική, εφόσον θίγει γεννημένα περιουσιακά δικαιώματα των καθηγητών. Συγχρόνως, ειδικά για καθηγητές πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης γίνεται άκρως περιοριστική αναφορά των θεμιτών πόρων τους. Έτσι, π.χ. καθηγητές Νομικής δεν θα επιτρέπεται να λαμβάνουν ούτε καν τη μικρή αμοιβή από διδασκαλία κάποιων ωρών στην Εθνική Σχολή Δικαστών.

Η χρηματοδότηση των ανωτάτων ιδρυμάτων γίνεται αντιληπτή από το σχέδιο νόμου όχι ως συνταγματική υποχρέωση της πολιτείας προς όλα τα ΑΕΙ, ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες τους, αλλά ως «επιβράβευση» μερικών από αυτά για τα επιτεύγματά τους με συγκεκριμένο τρόπο (άρθ. 61). Κατά μία αντίληψη μεταβλητής γεωμετρίας. Αλλά η αντίληψη αυτή μαρτυρεί καταφανώς μία στάση κοινωνικού δαρβινισμού: ας επιβιώσουν λίγα από τα υπάρχοντα ΑΕΙ, τα υπόλοιπα δεν πειράζει κι αν φυτοζωούν ή να κλείσουν.

β) Παροχές προς τους φοιτητές

Παροχές για σίτιση και στέγαση θα γίνονται αποκλειστικά από τα ίδια τα Ιδρύματα, με σχήματα συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Προβλέπονται επίσης φοιτητικές υποτροφίες και δάνεια, σε συνεννόηση με τον τραπεζιτικό τομέα για τη διευκόλυνση των ελληνικών οικογενειών (άρθ. 52). Εδώ η κοινωνική πολιτική του ελληνικού «κοινωνικού κράτους» εξαερώνεται και το κενό αναλαμβάνει να καλύψει ο τραπεζιτικός τομέας της οικονομίας, επί πληρωμή φυσικά και εντόκως!
Εύλογα μπορεί να υποθέσει ο καθείς ότι αυτά πρόκειται να ψαλιδίσουν ακόμη περισσότερο τη δωρεάν δημόσια παιδεία, μετακυλίοντας μεγάλα κόστη στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών, τα οποία ήδη δοκιμάζονται αγρίως από αλλεπάλληλες περικοπές μισθών/συντάξεων και βαρύτατη φορολόγηση. Πώς θα μπορέσουν όμως οι νέοι πτυχιούχοι να εξοφλήσουν το περιβόητο τραπεζιτικό δάνειο σπουδών, όταν η ανεργία στις τάξεις τους έχει ξεπεράσει το 50%; Η αρνητική βρετανική εμπειρία από τέτοιον πειραματισμό θα έπρεπε να είναι αρκούντως διδακτική.

Εν συμπεράσματι

Το κρινόμενο νομοσχέδιο παρουσιάζει τη χώρα μας ως πανεπιστημιακά υπανάπτυκτη, προσβάλλοντας βαθύτατα το κύρος των πανεπιστημιακών δασκάλων και όσων έχουν αποφοιτήσει από τα ΑΕΙ της. Διακηρυκτικά ομνύει στην «κοινωνία της γνώσης», ενώ στην πραγματικότητα θέτει βάσεις για γενικευμένη ημιμάθεια στην ανώτατη παιδεία. Καμία επιστήμη δεν εκμαθαίνεται με fast truck σπουδές σε μόλις δύο έτη. Ακαδημαϊκή παράδοση δύο αιώνων διαγράφεται συνάμα με μονοκονδυλιά. Φοβούμαστε ότι πρόθεση των κυβερνώντων είναι να σαρωθεί, όχι να βελτιωθεί το υπάρχον σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας. Έτσι ώστε να φτιαχτεί εξ υπαρχής αλλιώτικο, κατά μηχανική απομίμηση ενός προτύπου συγκρότησης «Πανεπιστημίου» ως ιδιωτικής επιχείρησης, με διευθυντικό προνόμιο του εργοδότη, ακόμη και για αυθαίρετη απόλυση καθηγητών. Η «λογοδοσία» και η «εξωστρέφεια» που επιζητείται φορτικά από τα ΑΕΙ καταντά λόγος κενός. Το ζητούμενό τους είναι κατά βάση οικονομικό, ούτε μορφωτικό ούτε κοινωνικής προόδου.

Από τη μία μεριά καταγγέλλεται ο κρατικός εναγκαλισμός των ΑΕΙ, ενώ από την άλλη, με επίταση του κρατικού καταναγκασμού, επιζητείται η μετατροπή τους από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση σε συγκεχυμένα εταιρικά σχήματα. Εκφράζουμε τον φόβο ότι οικονομική κρίση διαρκείας και αποπνικτική δημοσιονομική πειθαρχία θα αποτελειώσουν εν καιρώ το δημόσιο αγαθό της δωρεάν ανώτατης παιδείας, ώστε το εναπομένον κενό να καλυφθεί εξ ολοκλήρου πια από ιδιωτικές εταιρίες παροχής αμφίβολων εκπαιδευτικών υπηρεσιών επί πληρωμή.

Για τους λόγους αυτούς τα συγκλητικά ψηφίσματα των Πανεπιστημίων μας έχουν κρίνει ότι ήδη το «κείμενο διαβούλευσης» –και σήμερα το ομόρροπο νομοσχέδιο– υπήρξε τόσο επιβλαβές στις γενικές κατευθύνσεις του και τόσο άκαμπτο στους άξονές του, ώστε καθίσταται ανεπίδεκτο βελτίωσης και ως εκ τούτου απορριπτέο.

Αξιότιμοι Κύριοι και Κυρίες Βουλευτές,

Είναι φανερό ότι οι θέσεις που υπερασπιζόμαστε νοιάζονται για άξια λόγου, όχι προσχηματική, δημόσια και δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση. Ως γενικεύσιμο συμφέρον της ελληνικής κοινωνίας, σε συμφωνία με το ισχύον Σύνταγμα της χώρας, αλλά και με τις δεσμεύσεις της που απορρέουν από το άρθ. 26 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, καθώς κι από σειρά διεθνών συμβάσεων για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, οι οποίες έχουν συνταχθεί υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Αυτό το τελευταίο, άλλωστε, πιστοποιείται και στην πολύ πρόσφατη τοποθέτηση του ειδικού ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ, που επισκέφθηκε πρόσφατα τη χώρα μας, ότι υπό συνθήκες βάναυσης οικονομικής αναδιάρθρωσης κινδυνεύουν σχεδόν όλα τα ατομικά, τα πολιτικά, τα κοινωνικά, αλλά και τα μορφωτικά δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών. Επομένως μόνο κακόπιστοι ή ιδιοτελείς θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι όλα αυτά αποτελούν τάχα «συντεχνιακά συμφέροντα» κάποιων βολεμένων δημόσιων λειτουργών ή θέσεις παρωχημένες για τη «νέα εποχή».

Όλοι διαισθανόμαστε το ιλιγγιώδες μέγεθος της κρίσης που πλήττει την εθνική οικονομία, με αβέβαιη έκβαση προσεχώς και για κάμποσα χρόνια. Ας μην επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο η ζοφερή αυτή πραγματικότητα με μία κατεδαφιστική νομοθετική παρέμβαση, με προοπτική ολέθρια για την ανώτατη παιδεία της ελληνικής κοινωνίας. Απευθύνουμε γι’ αυτό αγωνιώδη έκκληση προς Εσάς, ώστε να μη συνδράμετε σε αντισυνταγματική διάλυση της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας, σε ξεθεμελίωμά της θεσμικό, μορφωτικό και οικονομικό.

Ο ελληνικός λαός έχει εμπιστευθεί σε πολιτικούς αντιπρόσωπους του, κατά την ενάσκηση της νομοθετικής εξουσίας, να διαγιγνώσκουν και να προάγουν το κοινό καλό ως γενικεύσιμο συμφέρον της κοινωνίας, σε πλαίσιο «κοινωνικού κράτους δικαίου» (άρθ. 25§1). Τέτοιο αγαθό και συνάμα δικαίωμα είναι επίσης αυτό της μόρφωσης και της εκπαίδευσης. Αλλά τι είδους «κοινωνικό κράτος» μπορεί να υπάρξει, όταν τα δημόσια αγαθά σ’ αυτό είτε εκποιούνται αμετάκλητα είτε καθίστανται επί πληρωμή, δηλαδή εμπορεύσιμα πράγματα; Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθ. 25§2 του Συντάγματος, δέον η αναγνώριση και η προστασία του θεμελιώδους και απαράγραπτου δικαιώματος στη μόρφωση από την ελληνική Πολιτεία να «αποβλέπει στην πραγμάτωση της κοινωνικής προόδου μέσα σε ελευθερία και δικαιοσύνη».

Θα παράσχετε αληθινά υψηλή υπηρεσία απέναντι στον ελληνικό λαό που πολιτικά αντιπροσωπεύεται μέσω Υμών, εφόσον σταθείτε στο ύψος του ανωτέρω καθήκοντος. Ειλικρινώς προσβλέπουμε σε τούτο, από κοινού με τους γονείς των φοιτητών και των φοιτητριών μας, στο παρόν και στο μέλλον, για το κοινό καλό».

Νομοσχέδιο Διαμαντοπούλου: Αντίγραφο νεοφιλελεύθερων αγγλοαμερικανικών συνταγών

2011-08-07T09:33:00.000-07:00

Το νομοσχέδιο για τα Πανεπιστήμια αποτελεί αποφασιστική κίνηση αλλοίωσης του χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης, με απώτερο σκοπό την πλήρη παράδοσή της στη λογική και τις δυνάμεις της αγοράς। Για τους πανεπιστημιακούς, όχι μόνο θα έχει άμεση συνέπεια την περιθωριοποίηση της μεγάλης πλειοψηφίας από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, αλλά προαναγγέλλει δραματικούς περιορισμούς στην ελευθερία της διδασκαλίας και έρευνας. Για τους φοιτητές, συνεπάγεται μεγαλύτερο κόστος για την ολοκλήρωση των σπουδών, μοιραία και με την εισαγωγή διδάκτρων μάλλον, και την είσοδο σε έναν χώρο ο οποίος θα τους αντιμετωπίζει ως καταναλωτές και όχι ως παραγωγούς γνώσης, ως πελάτες και όχι ως εταίρους στην ακαδημαϊκή ζωή, τελικά ως ανθρώπινο πόρο προορισμένο να αναταποκριθεί στις απαιτήσεις της αγοράς και όχι ως πολίτες των οποίων η αναπτυγμένη επιστημονική, πολιτιστική και πολιτική συνείδηση θα αποτελεί εγγύηση για την πρόοδο της πατρίδας.

Το σχέδιο ακολουθεί δουλικά τη νεοφιλελεύθερη συνταγή, που ήδη έχει υλοποιηθεί, ιδίως στην αγγλοαμερικανική ανώτατη εκπαίδευση. Για τον νεοφιλελεύθερο διαχειριστή, ένα πανεπιστήμιο που συντείνει στη διαμόρφωση υπεύθυνων ανθρώπων και παρέχει τα απαραίτητα εφόδια που θα εξασφαλίζουν την άρτια κατάρτισή τους για επιστημονική και επαγγελματική σταδιοδρομία (όπως το θέτει ο ν. 1268/1982) δεν είναι "value for money". Χρειάζεται ένα άλλο πανεπιστήμιο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της αγοράς για κερδοφορία και ευελιξία. Η εφαρμογή της γνώσης "στο επαγγελματικό πεδίο", η διά βίου μάθηση, οι "δεξιότητες" δεσπόζουν έτσι στις προτεραιότητες του σχεδίου για το περιεχόμενο των σπουδών. Παράλληλα, η "συνεχής βελτίωση της ποιότητας" και η "αποδοτική και αποτελεσματική διαχείριση του προσωπικού, των πόρων και των υποδομών" αναγορεύονται σε υπέρτατες λειτουργικές αρχές των ιδρυμάτων. Τι σημαίνει όμως "ποιότητα της εκπαίδευσης", και τι ακριβώς είναι "αποτελεσματική και αποδοτική λειτουργία" ενός οργανισμού που έχει στόχο την παραγωγή και καλλιέργεια της γνώσης, της επιστήμης και του πολιτισμού; Για τον νεοφιλελευθερισμό, του οποίου το φαντασιακό έχει την όψη και το περιεχόμενο λογιστικού φύλλου, η βελτίωση, η αποτελεσματικότητα, η αποδοτικότητα είναι στενά οικονομικές και έτσι μετρήσιμες έννοιες.

Μια τέτοια λογική έχει τρομακτικές συνέπειες και για το περιεχόμενο των σπουδών και τα δικαιώματα των φοιτητών, αλλά και για την επαγγελματική κατάσταση των πανεπιστημιακών. Ας σκεφτούμε τα λόγια του ιδρυτή του πανεπιστημίου του Φοίνιξ John Sterling: "[Το πανεπιστήμιο] είναι εταιρεία... δεν προσπαθούμε να καλλιεργήσουμε αξίες, ούτε ασχολούμαστε με μαλακίες τύπου 'να διευρύνουμε τη σκέψη' [των φοιτητών]" (αναφέρεται από τη J. Washburn, University Inc., New York 2005). Πρόκειται για ένα πανεπιστήμιο εξειδικευμένο στην επαγγελματική κατάρτιση και πιστοποίηση δεξιοτήτων, ανάλογα με το τι θέλει η αγορά, στο οποίο βεβαίως οι εργαζόμενοι στερούνται την ελάχιστη αυτονομία και εργασιακή ασφάλεια. Εάν η λειτουργία του πανεπιστημίου επικαθορίζεται από τη θέση του στην αγορά, με βάση είτε την οικονομική βιωσιμότητα και την κερδοφορία του είτε την "απασχολησιμότητα" (δηλαδή την επικαιρότητα των δεξιοτήτων και τον βαθμό εσωτερίκευσης της δουλοπρέπειας) των αποφοίτων του, τότε και το περιεχόμενο και οι συνθήκες των σπουδών μετατρέπονται σε εμπόρευμα. Η αυτονομία των εργαζομένων εκτοπίζεται από το διευθυντικό δικαίωμα και τη γραφειοκρατία, τις πρακτικές ελέγχου και τις μορφές γνώσης που αναπτύσσονται γύρω από αυτό, προκειμένου ο επικαθορισμός αυτός να εξασφαλιστεί και να μεγιστοποιηθεί.

Αυτά γίνονται φανερότερα με μια ανάγνωση των αλλαγών από τα κάτω προς τα πάνω, δηλαδή από την αναδιάρθρωση της "πρώτης γραμμής" στο διδακτικό και ερευνητικό έργο, την οποία σήμερα αποτελεί το Τμήμα. Χωρίς διάθεση συνολικής υπεράσπισης του ν. 1268/1981^¹, ας επισημανθεί ότι το Τμήμα ως μονάδα οργάνωσης και διοίκησης αντιστοιχεί και σε μια υπαρκτή διαδικασία κοινωνικοποίησης σε μια επιστήμη, τόσο για τους δασκάλους όσο και για τους φοιτητές, διαδικασία η οποία είναι κρίσιμη για τη δυνατότητά τους να λειτουργήσουν ως παραγωγοί γνώσης: αυτός είναι ο σκοπός του πανεπιστημίου. Αλλά το σχέδιο διαγράφει τελείως το Τμήμα από τον χάρτη, βάζοντας στη θέση του τη Σχολή ως βασική μονάδα και τις "ομάδες διδασκόντων" ως εντολοδόχους της κοσμητορικής βούλησης. Αυτό μεταξύ άλλων σημαίνει ότι επιμέρους πεδία ενός ή περισσοτέρων γνωστικών αντικειμένων θα μπορούν να συναρμολογηθούν σε πτυχία-προϊόντα, προσαρμοσμένα στις "ανάγκες" της αγοράς εργασίας. Πρόκειται για ένα καθεστώς φοίτησης-μπουφέ, προοπτική η οποία ενυπάρχει ήδη στην οργάνωση των σπουδών με βάση το σύστημα των πιστωτικών μονάδων. Κατακερματίζονται τα γνωστικά αντικείμενα και διασπάται η ενότητα διδασκαλίας και έρευνας. Η "πρώτη γραμμή" του πανεπιστημιακού έργου μετατρέπεται σε μηχανισμό διδασκαλίας, της οποίας αφενός η μορφή θα καθορίζεται από επιτροπές και όργανα σε επίπεδο σχολής, αφετέρου το περιεχόμενο θα αστυνομεύεται από όργανα σε επίπεδο σχολής (α.9) και τελικά από την πανεπιστημιακή "αστυνομία ποιότητας" (ΜΟΔΙΠ), υπό το βλέμμα της ΑΔΙΠ.

Πιο απλά: ανοίγει ο δρόμος για την υποβάθμιση του βασικού πτυχίου σε πιστοποιητικό επαγγελματικής κατάρτισης και βεβαίωση συλλογής δεξιοτήτων, διότι με βάση αυτές καθίστανται μετρήσιμο μέγεθος τα "μαθησιακά αποτελέσματα" που συγκροτούν τα προγράμματα σπουδών και επιτρέπουν την αστυνόμευση της ποιότητας. Από την άλλη, προετοιμάζεται το έδαφος για τον αφανισμό της αυτονομίας του πανεπιστημιακού ως διανοητικού εργαζόμενου, ο οποίος αναπτύσσεται και παράγει ταυτόχρονα ως δάσκαλος και ως ερευνητής, αλλά και για τη δημιουργία μια μόνιμης διαίρεσης του ΔΕΠ σε διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό.

Η περιθωριοποίηση της μεγάλης πλειοψηφίας των εργαζομένων και των φοιτητών από τις διαδικασίες απόφασης και ελέγχου θωρακίζεται και με τον δραστικό περιορισμό της εκπροσώπησης από τα σχετικά όργανα. Κρίσιμα δε ζητήματα που αφορούν στη σύνθεση των κατώτερων ιδίως οργάνων των πανεπιστημίων αφήνονται στον οργανισμό των πανεπιστημίων, επιτρέποντας στο υπουργείο να επανέλθει σε καταλληλότερη στιγμή και με χαμηλότερους τόνους με την κατάρτιση "πρότυπου" οργανισμού. Σε κεντρικό επίπεδο, με το Συμβούλιο αντικαθίσταται η συμμετοχική διοίκηση του πανεπιστημίου από την ανακύκλωση προσωπικοτήτων, την περιθωριοποίηση της πανεπιστημιακής κοινότητας και την υπερσυγκέντρωση αρμοδιοτήτων σε ένα αδιαφανές σώμα, από το οποίο λαμβάνονται κομβικές αποφάσεις και εκλέγονται ο πρύτανης και οι κοσμήτορες των σχολών.

Αυτός ο εκτελεστικός συγκεντρωτισμός αντιστοιχεί στη μετακίνηση του κέντρου βάρους του συστήματος προς το σύμπλεγμα της αστυνομίας ποιότητας - τις μονάδες διασφάλισης ποιότητας των ιδρυμάτων, αλλά και την ΑΔΙΠ. Αποτελώντας ενιαίο κέντρο παραγωγής δεδομένων και γνώσης για τη λειτουργία του πανεπιστημίου, το σύμπλεγμα αυτό θα είναι σε θέση να επιβάλει πολιτικές και διαδικασίες στις υπόλοιπες μονάδες του πανεπιστημίου στη βάση κριτηρίων τα οποία έχουν ήδη καταστρωθεί με σαφήνεια νομοθετικά, αλλά και με αναφορά σε μια προωθημένη διεθνή τεχνογνωσία και τυποποίηση σε θέματα διαχείρισης πόρων, προσωπικού, αλλά και της ίδιας της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Με τον νέο νόμο θα ενισχυθεί ο μηχανισμός που ήδη υπάρχει με την απευθείας είσοδο ειδικών στελεχών και τη σχετική κινητικότητα ενός αριθμού μελών ΔΕΠ. Θα δημιουργηθεί έτσι μια νέα διαχειριστική γραφειοκρατία με αποστολή τον ασφυκτικό έλεγχο της μεγάλης πλειοψηφίας των πανεπιστημιακών δασκάλων και ερευνητών. Προνομιακή πρόσβαση σε πληροφορίες, μονοπωλιακή θέση στη διαχείριση επιχειρησιακής γνώσης, ευρεία και νομοθετικά θωρακισμένη δύναμη καθορισμού της ενδοπανεπιστημιακής πολιτικής, εντατική διασύνδεση σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, είναι τα χαρακτηριστικά που θα επιτρέψουν στην αστυνομία της ποιότητας να επιβάλει αυστηρά τεχνοκρατικούς όρους αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας.

Περαιτέρω, η κυβέρνηση δεν εγγυάται πλέον τη πλήρη χρηματοδότηση του διδακτικού και ερευνητικού έργου των πανεπιστημίων. Το σχέδιο αναφέρεται στις αποδοχές, τα λειτουργικά έξοδα και την υλικοτεχνική υποδομή, αλλά η κρατική επιχορήγηση εξαρτάται από την έγκριση του ακαδημαϊκού-αναπτυξιακού προγράμματος του α.62. Το ύψος της επηρεάζεται από την αξιολόγηση του ιδρύματος με βάση τα "αντικειμενικά" κριτήρια του α.63, όπως αυτά θα καθοριστούν με μελλοντική υπουργική απόφαση που θα εκδοθεί με βάση εισήγηση της ΑΔΙΠ. Αλλά η ευρύτερη εικόνα περιλαμβάνει και τους ιδιωτικούς φορείς ως πιθανούς χρηματοδότες. Ανατίθεται κεντρικός ρόλος στη διαχείριση της περιουσίας και των πόρων των ΑΕΙ από ΝΠΙΔ με "μορφή ανώνυμης εταιρείας", που λειτουργεί υπό την ευθύνη και τον έλεγχο του ΑΕΙ. Η προφανής πρόθεση είναι να ασκηθεί πίεση προς την κατεύθυνση όχι απλώς αναζήτησης ιδιωτικής χρηματοδότησης, αλλά ανάπτυξης επιχειρηματικής δραστηριότητας από τα Ιδρύματα. Άλλωστε, "η διαχείριση υπόκειται στους κανόνες της... επιχειρηματικής λογικής, έχει δε ως ειδικότερο στόχο την αύξηση της κεφαλαιακής αξίας και των εισοδηματικών αποδόσεων της περιουσίας αυτής" (α. 58). Αυτή η επιχειρηματική δραστηριότητα θα αφορά τελικά και τη διδακτική και ερευνητική δραστηριότητα του ιδρύματος. Με δεδομένο ότι η "περιβόητη διασφάλιση της ποιότητας" δεν είναι στην ουσία κάτι άλλο από τη διαμόρφωση μιας βέλτιστης διαδικασίας παραγωγής ενός προϊόντος απευθυνόμενου σε καταναλωτές, οι μηχανισμοί αυτοί θα εξυπηρετήσουν, ιδίως όταν θα καταστεί αισθητή η ανεπάρκεια της κρατικής επιχορήγησης, την προσαρμογή του ερευνητικού και διδακτικού έργου στην επιχειρηματική λογική της ανεύρεσης πόρων. Η αστυνομία ποιότητας και η πανεπιστημιακή Α.Ε. είναι αλληλοσυμπληρωματικοί μηχανισμοί στο πανεπιστήμιο που οραματίζεται η κυβέρνηση.

Η εμφύτευση της επιχειρηματικής λογικής σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση της δημόσιας χρηματοδότησης έχει ορίζοντα την υποδούλωση της ακαδημαϊκής δραστηριότητας σε οικονομικά συμφέροντα και τις "ανάγκες" της αγοράς και την πλήρη εμπορευματοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης. Εντάσσεται το πανεπιστήμιο σε ένα ευρύτερο οικονομικό κύκλωμα, το οποίο παρεισφρέει στη μορφή και το περιεχόμενο της ακαδημαϊκής δραστηριότητας με τη μορφή "νέων" διδακτικών βοηθημάτων, ηλεκτρονικών υπολογιστών και λογισμικού, συστημάτων διαχείρισης βιβλιοθηκών κ.τ.λ. Η χρήση αυτών των εργαλείων και τεχνικών αναγορεύεται συνήθως σε δείκτη ποιότητας, διευρύνοντας έτσι τον φαύλο κύκλο της διαπλοκής με τα οικονομικά συμφέροντα. Στο "πανεπιστημιακό-βιομηχανικό συγκρότημα" θα πρέπει να προστεθούν οι υπηρεσίες ασφαλείας και, κυρίως, η φοιτητική μέριμνα. Το σχέδιο προετοιμάζει το έδαφος, αφού η διαχείριση των σχετικών υπηρεσιών και υποδομών ανατίθεται στην Α.Ε. Ασφαλώς η κατάργηση της διανομής δωρεάν συγγραμμάτων και η γενίκευση της ηλεκτρονικής υποστήριξης του διδακτικού έργου θα επισπεύσουν τη διαπλοκή αυτή.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αλώσει την ανώτατη εκπαίδευση για λογαριασμό της αγοράς με ένα σχέδιο νόμου το οποίο είναι τελικά προϊόν των σκοτεινότερων ενστίκτων του νεοφιλελευθερισμού: μίσους για το δημόσιο αγαθό της παιδείας, μίσος για τη νέα γενιά, μίσος για τους εργαζόμενους. Κανείς δεν πρέπει να αποδεχθεί μια μάχη σημείων για τη "βελτίωση" του σχεδίου: το διακύβευμα δεν είναι τεχνικής φύσεως, αλλά έχει να κάνει με θεμελιώδη ζητήματα αξιών και προτεραιοτήτων για τον κοινωνικό σκοπό της ανώτατης εκπαίδευσης. Εντωμεταξύ, η κυβέρνηση διακηρύσσει πως αυτές οι αλλαγές έχουν επίκεντρο την "επανάκτηση αρχών και αξιών", τον "ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό", την "αναβάθμιση της παρεχόμενης παιδείας" και την "ελπιδοφόρα προοπτική που αξίζει ο κάθε Έλληνας και η κάθε Ελληνίδα". Ο επιθανάτιος ρόγχος αυτού του ΠΑΣΟΚ είναι πλέον εκκωφαντικός: ας ευχηθούμε η καθολική εξέγερση φοιτητών και εργαζομένων σε ΑΕΙ και ΤΕΙ να το απαλλάξει όσο πιο γρήγορα γίνεται από την αγωνία του.

(Το κείμενο αυτό αποτελεί συντομευμένη εκδοχή μιας πρώτης συλλογικής επεξεργασίας μελών του "Νέου Αγωνιστή", υπό την επιμέλεια του Γιώργου Παπανικολάου, λέκτορα εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Teesside Μ. Βρετανίας. Το πλήρες κείμενο είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα www.neosagonistis.gr.)

1. Για τον ν. 1268/82, θα επανέλθουμε αναλυτικά. Επί του παρόντος περιοριζόμαστε να αναφέρουμε ότι ο νόμος-πλαίσιο 1268/82, στην αρχική του εκδοχή, πριν δηλαδή τις αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, ήταν αποτέλεσμα αγώνων του λαϊκού κινήματος της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου (1974-1981) και ειδικότερα του φοιτητικού και του κίνηματος ΕΔΠ ενάντια στον ν. 815/78. Προϊόν αγώνων του λαού και διανοουμένων στρατευμένων στην υπόθεση της κοινωνικής αλλαγής, αντανακλούσε έναν ορισμένο κοινωνικοπολιτικό συσχετισμό. Το παρό ν/σ, προϊόν της νεοφιλελεύθερης τεχνοκρατίας και της αντίστοιχης πολιτικής τάξης, αντανακλά την ολοκλήρωση της μετάλλαξης του ψευδώνυμου ΠΑΣΟΚ στα χρόνια του Μνημονίου.

Δεύτερη χρονιά του Μνημονίου: Μεγαλύτερη εγκατάλειψη της δημόσιας εκπαίδευσης

2011-08-07T03:15:00.001-07:00

ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΗ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗ*

Οι κατεδαφιστικές παρεμβάσεις της πολιτικής που εφαρμόζουν η κυβέρνηση και η τρόικα στον χώρο της εκπαίδευσης θα αναδειχτούν με δραματικό τρόπο και τη νέα σχολική χρονιά. Ανακοινώθηκε πρόσφατα από την υπουργό Παιδείας ότι θα διοριστούν φέτος μόλις 600 μόνιμοι εκπαιδευτικοί στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Την ίδια στιγμή, όμως, αυτοί που προβλέπεται να συνταξιοδοτηθούν φτάνουν περίπου τις 11.000. Αν μάλιστα συνυπολογίσουμε ότι το 2010 οι διορισμοί δεν ξεπέρασαν τους 2.800, ενώ οι συνταξιοδοτήσεις έφτασαν τις 11.500, διαπιστώνουμε ότι τη διετία (2010-11) εφαρμογής των Μνημονίων γίνονται 3.400 περίπου διορισμοί για να καλύψουν τα κενά που δημιουργεί η συνταξιοδότηση 23.000 περίπου συναδέλφων τους!!

Το γεγονός ότι θα γίνουν 600 μόνο διορισμοί φέτος σημαίνει ότι 2.500 περίπου εκπαιδευτικοί, που θα έπρεπε, με βάση τους νόμους, να έχουν διοριστεί από το 2010, θα παραμείνουν για έναν ακόμη χρόνο αδιόριστοι.

Ταυτόχρονα το πάγωμα των διορισμών συνδυάζεται με την προώθηση μεσαιωνικών συνθηκών εργασίας για τους εκπαιδευτικούς. Μετά τις συμβάσεις αναπληρωτών ΕΣΠΑ, που εφάρμοσε για πρώτη φορά πέρυσι η κυβέρνηση, τώρα οι άνεργοι εκπαιδευτικοί θα καλούνται να εργαστούν στο Δημόσιο, αλλά ως εργαζόμενοι σε ιδιώτη εργοδότη και στους Δήμους.

Σημαντικοί εκπαιδευτικοί τομείς υπάγονται στα προγράμματα «Κοινωνικής Εργασίας», καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να συμπεριλάβει και τον χώρο της εκπαίδευσης με δραστηριότητες και προγράμματα που τιτλοφορούνται ως υπηρεσίες φροντίδας, δράσεις για παιδιά και νέους, φροντίδα ατόμων με ειδικές ανάγκες, εξωσχολικά προγράμματα για μαθητές, οδική ασφάλεια μαθητών, σίτιση σε ολοήμερα σχολεία φτωχών περιοχών κ.λπ.

Η «σιδηρά» κυρία υπουργός Παιδείας διεκδικεί επάξια τον τίτλο της πλέον συνεπούς και άτεγκτης υπουργού στην εφαρμογή των σκληρών, αντιλαϊκών κυβερνητικών μέτρων. Αφού προχώρησε στην κατάργηση/συγχώνευση 2.000 περίπου σχολικών μονάδων, τώρα προβάλλει το νέο της «επίτευγμα»: Μέσα σε μια διετία «κατορθώνει» να μειώσει το εκπαιδευτικό προσωπικό κατά 20% περίπου.

Η μείωση αυτή προκύπτει, πέρα από τα παραπάνω, και από τη μείωση των αναπληρωτών και ωρομισθίων από 15.000 το 2010-11 σε 6.000 περίπου το 2011-12.

Οι συνέπειες στη λειτουργία των σχολείων και κυρίως στη διασφάλιση της παροχής του μορφωτικού αγαθού σε όλα τα παιδιά του ελληνικού λαού από αυτή την πολιτική θα είναί δραματικές τη νέα σχολική χρονιά.

Είναι σοβαρό το ενδεχόμενο, λόγω της καθυστερημένης ανακοίνωσης των αποσπάσεων εκπαιδευτικών από νομό σε νομό (για πρώτη φορά θα εγκριθούν στις αρχές Σεπτέμβρη), να έχουμε χιλιάδες κενά διδακτικού προσωπικού για αρκετές εβδομάδες μετά την έναρξη των μαθημάτων.

Η ηγεσία του υπ. Παιδείας θα ασκήσει ασφυκτικές πιέσεις για να λειτουργήσουν τμήματα με 24-25 μαθητές στην Πρωτοβάθμια και 28-30 μαθητές στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Είναι δεδομένο, επίσης, για την ηγεσία του υπ. Παιδείας ότι οι θεσμοί αντισταθμιστικής εκπαίδευσης (Ενισχυτική Διδασκαλία στα Γυμνάσια, Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη [ΠΔΣ] στα Λύκεια, τάξεις υποδοχής για τα παιδιά των μεταναστών κ.λπ.) αποτελούν πολυτέλεια για το σχολείο στην εποχή των Μνημονίων και θα επιδιωχθεί να καταργηθούν πλέον ολοσχερώς τη νέα σχολική χρονιά. Θυμίζουμε ότι η ΠΔΣ προβλήθηκε πριν από μια δεκαετία περίπου από μια άλλη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ως η επαναστατική καινοτομία για το εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Η υπουργός Παιδείας πρόσφατα (15.6.2011) υπέγραψε απόφαση για τη μείωση του αριθμού μαθητών στα μουσικά σχολεία της χώρας. Αντί να ενισχύσει τα ήδη υποβαθμισμένα αυτά σχολεία με διορισμούς μόνιμου προσωπικού, αφού ήδη η ωρομισθία και μάλιστα η απλήρωτη είναι πια κανόνας, αντί να επιλύσει το οξύ πρόβλημα της μετακίνησης των μαθητών από και προς τα σχολεία (που ανατίθεται πλέον στους δήμους χωρίς την αντίστοιχη επιχορήγηση) και να μεριμνήσει για τους αποφοίτους τους, με την πολιτική της τα οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε κλείσιμο.

Την προηγούμενη σχολική χρονιά ξεκίνησε η συρρίκνωση των αθλητικών σχολείων, που προβλέπεται να συνεχιστεί και την επόμενη. Η υφυπουργός Παιδείας δηλώνει ότι «το πολύ υψηλό κόστος λειτουργίας και η μαζικοποίηση των Τμημάτων Αθλητικής Διευκόλυνσης (ΤΑΔ) τα κατέστησαν αντιπαραγωγικά και αντιπαιδαγωγικά». Από πότε άραγε ο αθλητισμός και η άθληση είναι αντιπαιδαγωγικά;

Πρόσφατα, επίσης, ανακοινώθηκε το κλείσιμο 22 Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Την ώρα που ο πρωθυπουργός της χώρας μάς βομβαρδίζει με ωραία λόγια για την «καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης», κλείνουν Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, ορισμένα από τα οποία μάλιστα εγκαινιάστηκαν μόλις πριν από ένα χρόνο (π.χ. ΚΠΕ Σικυωνίων Κορινθίας). Και όλα αυτά για να υπηρετηθούν κοντόφθαλμοι σχεδιασμοί εξοικονόμησης κονδυλίων σε βάρος της αληθινής παιδείας.

Σε μια χώρα, βέβαια, όπου προωθούνται fast track επενδύσεις μεγάλων συμφερόντων αγνοώντας τις περιβαλλοντικές μελέτες και εκποιώντας πολύτιμους ελεύθερους χώρους, παραλίες και ολόκληρη τη φύση, είναι φανερό ότι το τελευταίο που χρειάζεται, για τους κρατούντες, είναι η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.

Πριν από λίγες μέρες η υφυπουργός Παιδείας παρουσίασε στο Υπουργικό Συμβούλιο νομοσχέδιο με βάση το οποίο μπαίνει λουκέτο σε 800 τμήματα Ελληνικής Γλώσσας που λειτουργούν εδώ και δεκαετίες στο εξωτερικό.

Με πρόσφατη και αιφνιδιαστική απόφαση του υπ. Παιδείας υποβαθμίζεται περαιτέρω η διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο Γυμνάσιο και το Δημοτικό. Συγκεκριμένα με την αντιπαιδαγωγική αυτή απόφαση η δεύτερη ξένη γλώσσα δεν αποτελεί πια επιλογή των μαθητών, αφού δεν θα παρέχεται η δυνατότητα να τη διδάσκονται σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες και προτιμήσεις, αλλά με βάση την οργανική θέση των εκπαιδευτικών στο συγκεκριμένο σχολείο. Έτσι αφαιρείται ένα ουσιαστικό κίνητρο από τους μαθητές και μαθήτριες να διδάσκονται την ξένη γλώσσα που επιθυμούν.

Η εφαρμογή αυτής της απόφασης θα οδηγήσει τους μαθητές σε εξεύρεση ιδιωτικών λύσεων, θα υπονομεύσει τη χορήγηση του πιστοποιητικού επάρκειας στις ξένες γλώσσες από το δημόσιο σχολείο πριν αυτό καλά καλά θεσμοθετηθεί και θα οδηγήσει στη δημιουργία μεγαλύτερων τμημάτων και διαφορετικού επιπέδου γνώσεων στις γλώσσες που θα διδάσκονται.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστούν όλες οι παραπάνω αρνητικές εξελίξεις. Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει. Μπορεί να μπει φρένο σε αυτή την πολιτική στην προοπτική της πλήρους ανατροπής της, εάν οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων, οι εργαζόμενοι στον χώρο της εκπαίδευσης, οι φοιτητές, οι μαθητές, οι γονείς, οι «αποφασισμένοι» πολίτες συγκροτήσουν το επόμενο διάστημα ένα ισχυρό ριζοσπαστικό μέτωπο υπεράσπισης της Δημόσιας Εκπαίδευσης ενάντια στα σχέδια κατεδάφισής της.

Ο Σεπτέμβρης του 2011 μπορεί να αποδειχθεί «μαύρος» για την κυβέρνηση, την τρόικα και την πολιτική τους και ταυτόχρονα να ανοίξει τον δρόμο για τη διασφάλιση όλων των κοινωνικών αγαθών που απειλούνται από την πολιτική τους.

Κεντρική επιδίωξή μας είναι η συγκρότηση ενός πανίσχυρου μετώπου εργαζομένων, που θα συντρίψει την πολιτική της κυβέρνησης, της Ε.Ε. και του ΔΝΤ και θα ακυρώσει όλα τα Μνημόνια προς όφελος των εργαζομένων της χώρας μας.

* Ο Γρηγόρης Καλομοίρης είναι αντιπρόεδρος του Γ.Σ. της ΑΔΕΔΥ

Οι επιπτώσεις της πολιτικής του Μνημονίου στην εκπαίδευση

2011-06-27T07:18:00.000-07:00

ΤΟΥ ΘΕΜΗ ΚΟΤΣΙΦΑΚΗ*

Με επίμονο τρόπο η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας προσπαθεί να μας πείσει πως «δεν υπάρχει μνημόνιο στην εκπαίδευση». Δυστυχώς όμως τα κείμενα που υπέγραψε η Ελληνική κυβέρνηση με την τρόικα δηλαδή τα επικαιροποιημένα μνημόνια «3» και «4» άλλα γράφουν. Η κυβέρνηση υπογράφοντάς τα ανέλαβε την ευθύνη να συστήσει μιαν επιτροπή για να προτείνει λύσεις για την ασφυκτικότερη διαχείριση των ήδη ελάχιστων πόρων που διατίθενται για την εκπαίδευση.

Συγκεκριμένα σύμφωνα με το νέο «Μνημόνιο 3» και στο κεφάλαιο «Δράσεις για την τέταρτη αξιολόγηση» και με τον τίτλο «Αναβάθμιση (!!) του εκπαιδευτικού συστήματος» προβλέπεται πως «η κυβέρνηση συστήνει μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου 2011, μια ανεξάρτητη ειδική ομάδα εκπαιδευτικής πολιτικής με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση) και της αποτελεσματικότερης χρήσης πόρων»!!

Και όχι μόνο αυτό, με το μνημόνιο «4» προχωρά ακόμα περισσότερο ο έλεγχος της ελληνικής εκπαίδευσης από την τρόικα και διάφορους αντιδραστικούς διεθνείς οργανισμούς. Ποιο συγκεκριμένα στο κείμενο αυτό υπάρχει η δέσμευση της κυβέρνησης ότι στην ανά τρίμηνο έκθεσή της προς την τρόικα θα πρέπει να δίνει λογαριασμό για το τι έκανε και τι δεν έκανε για την εκπαίδευση. Μέχρι και η ψήφιση νόμου για την ποιότητα της εκπαίδευσης καθώς και για την εφαρμογή του θα ελεγχθεί η κυβέρνηση από την τρόικα!!

Κατά τα λοιπά υποτίθεται πως η εκπαίδευση αποτελεί θέμα των εθνικών κρατών και σύμφωνα με τις αρχές της ΕΕ η συμβολή της είναι μόνο επικουρική. Όταν χρωστάς όμως φαίνεται πως οι δανειστές θέλουν να τα ελέγχουν όλα. Και την εκπαίδευση. Ίσως κυρίως την εκπαίδευση. Να μην μορφώνεται ο κόσμος ολιστικά και κοινωνικά και να μαθαίνει να αντιστέκεται στην νεοφιλελεύθερη πολιτική τους. Μόνο δεξιότητες και αποσπασματικές εργαλιακές γνώσεις χρήσιμες για τις τρέχουσες ανάγκες της αγοράς επιδιώκουν να δίνει στη νεολαία το εκπαιδευτικό σύστημα.

Έτσι η ελληνική εκπαίδευση τίθεται ουσιαστικά και τυπικά υπό την κηδεμονία του ΔΝΤ μιας και θα πρέπει το Υπουργείο Παιδείας να υλοποιεί τις προτάσεις της ειδικής ομάδας και αυτό θα ελέγχεται από την τρόικα!! Έτσι πλέον οι αποφάσεις για τη λειτουργία της εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων θα λαμβάνονται με αυστηρώς λογιστικά κριτήρια έχοντας ως δηλωμένο στόχο το «φτηνό σχολείο». Με το «νέο σχολείο της αγοράς» πρέπει να υπάρξει με κάθε τρόπο εξοικονόμηση κόστους, οικονομίες κλίμακας και αναζήτηση των φθηνότερων λύσεων αδιαφορώντας για τις σοβαρές εκπαιδευτικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Και όλα αυτά σε συνδυασμό με τις δραματικά μειωμένες δαπάνες για την παιδεία για το 2011 (2,75 % του ΑΕΠ) οι οποίες και προβλέπεται να μειώνονται συνεχώς.

Δραματική μείωση δαπανών

Από τις πρώτες επιπτώσεις του μνημονίου στην εκπαίδευση ήταν η απόφαση του Υπουργού Οικονομικών (2/4431/25-1-2010) να περικόψει κατά 10% τις πιστώσεις του τακτικού προϋπολογισμού του 2010 σε όλα τα Υπουργεία (άρα και του Υπ. Παιδείας κατά 781 εκατ. €, δηλ. το 10% των 7.808 εκατ. € που ήταν ο συνολικός τακτικός προϋπολογισμός του). Με αυτό τον τρόπο εξαϋλώθηκαν πολύ γρήγορα οι υποσχέσεις και τις εξαγγελίες για χορήγηση ενός επιπλέον δις. ευρώ για την παιδεία το 2010, που ήταν μια από τις βασικές προεκλογικές εξαγγελίες του ΠΑΣΟΚ.

Με τον προϋπολογισμό του 2011 οι δαπάνες για την παιδεία οδηγούνται σε μείωση ρεκόρ και για πρώτη φορά το ποσοστό τους βρίσκεται κάτω από το 3% του ΑΕΠ (2,75% αν αφαιρέσουμε και τις δαπάνες για την έρευνα, την κατάρτιση και τα θρησκεύματα). Έτσι για πρώτη φορά έχουμε μείωση των δαπανών και σε απόλυτες τιμές εκτός από τη μείωση του ποσοστού.

Στην πραγματικότητα όμως οι περικοπές δεν σταμάτησαν εκεί. Ούτε αυτά τα κονδύλια πρόκειται να εκταμιευτούν. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία που κατέθεσε πρόσφατα η κυβέρνηση στη βουλή, επιβάλλεται μια εξωφρενική και απίστευτη μείωση των δημόσιων δαπανών μέσω του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 και έτσι ουσιαστικά ξεθεμελιώνεται και διαλύεται η δημόσια εκπαίδευση με τις εντολές της τρόικας (ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ),

Έτσι, προγραμματίζεται στο πλαίσιο των συμφωνιών που θα υπογράψει η κυβέρνηση με την τρόικα να συνεχιστεί χωρίς σταματημό η μείωση των δαπανών για την παιδεία, ώστε το 2015 να φτάσει στον παγκόσμιο πάτο. Όταν οι δαπάνες για τη δημόσια παιδεία φτάσουν, όπως υπολογίζεται, μόλις στο 2,23 % (!!) επί του ΑΕΠ, αντιλαμβανόμαστε πως οι επιπτώσεις στο δημόσιο σχολείο θα είναι δραματικές.

Οι δαπάνες για την παιδεία μειώνονται, λοιπόν, σταδιακά μέχρι το 2015. Στο 2,23%. Και ας προέβλεπαν, όχι μόνο οι εξαγγελίες της κυβέρνησης, αλλά και οι δεσμεύσεις της απέναντι στην ΕΕ, αύξηση μέχρι το 2013 στο 5% επί του ΑΕΠ, να πλησιάσει, δηλαδή, το μέσο όρο των χωρών της ΕΕ (βλέπε τον πίνακα).

Να σημειώσουμε πως τα ποσά αυτά αφορούν προϋπολογισμούς και σενάρια που ούτε κι αυτά μέχρι σήμερα δεν επιβεβαιώνονται. Στην πραγματικότητα, οι δαπάνες θα είναι πολύ λιγότερες. (σημ.:Για να είναι συγκρίσιμα τα ποσά, αφαιρέσαμε τις δαπάνες που προστέθηκαν τα τελευταία χρόνια στο Υπουργείο Παιδείας (Γεν. Γραμματείες Έρευνας-Τεχνολογίας και Διά Βίου Μάθησης-Κατάρτισης), καθώς και τα κονδύλια που προβλέπονται για τον τομέα των Θρησκευμάτων. Υπολογίζοντας ότι αυτά αποτελούν περίπου το 7 % του προϋπολογισμού τα τελευταία χρόνια, κάναμε ανάλογο υπολογισμό και για τα επόμενα μέχρι το 2015, μια και δεν υπάρχουν οι αναλυτικοί προϋπολογισμοί των επόμενων χρόνων).

Η μείωση, λοιπόν, των κρατικών δαπανών από το 2009 μέχρι το 2015 θα είναι της τάξης των 1.436 εκατ. €, δηλ. μείωση κατά 19,2 % (!).

Όπως δε προβλέπεται από το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 για το ΥΠΔΜΘ, «η διαμόρφωση των εξοικονομήσεων στο ύψος των ανωτέρω δαπανών» θα προέλθει από τη μείωση των δαπανών που αφορούν μισθούς «κατά 541,4 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 10%, λειτουργικές και λοιπές δαπάνες κατά 98,74 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 14,1%, με ιδιαίτερη αναφορά στη μείωση των δαπανών για προμήθειες υλικοτεχνικού εξοπλισμού κατά 39,74 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 49,9% και επιχορήγηση φορέων κατά 22,44 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 4,2%».

Συγχωνεύσεις - καταργήσεις σχολείων

Η κυβέρνηση εκμεταλλευόμενη την κρίση και εφαρμόζοντας την πολιτική του μνημονίου, επιδιώκει σαρωτικού χαρακτήρα αντιεκπαιδευτικές αλλαγές με στόχο την περικοπή των δαπανών για την εκπαίδευση, την προώθηση του σχολείου της αγοράς, η εφαρμογή του «Καλλικράτη» και στα σχολεία και τελικά τη διάλυση της δημόσιας και δωρεάν παιδείας.

Σ’ αυτά τα πλαίσια προχώρησε ήδη και παρά τις έντονες αντιδράσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και αγνοώντας τις τοπικές κοινωνίες, στην υλοποίηση εκτεταμένων συγχωνεύσεων – καταργήσεων δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων σε όλη τη χώρα. Στο όνομα του ΔΝΤ, το σχολείο της γειτονιάς ή της κοινότητας καταργείται για να δώσει τη θέση του σε πολυπληθή, απρόσωπα και μαζικά «πολυδύναμα» σχολικά κέντρα. Με τα «πολυδύναμα σχολεία» θα διευκολυνθούν όλα τα σχέδια για το σχολείο στην εποχή του «Καλλικράτη». Είναι φανερό πως εάν υλοποιηθούν αυτά τα σχέδια, το σχολείο της γειτονιάς θα γίνει παρελθόν, χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικοί θα εξαναγκαστούν σε εξοντωτικές μετακινήσεις. Ο αριθμός των μαθητών ανά τμήμα θα αυξηθεί κατακόρυφα με δραματικές συνέπειες στην ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Όπως η ίδια η κυβέρνηση έχει παραδεχθεί η πολιτική των συγχωνεύσεων και καταργήσεων σχολικών μονάδων θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια. Όπως αναφέρεται και στην έκθεση για το δημόσιο τομέα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης κ. Πάγκαλου, αλλά και στις κατευθύνσεις του Υπουργείου Οικονομικών για το ΜΠΔΣ, οι καταργήσεις σχολείων αποτελούν μια από τις κεντρικές πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης και της τρόικας για τη μείωση του δημόσιου τομέα. Στην έκθεση του κ. Πάγκαλου μάλιστα αναφέρεται ότι η μείωση των σχολικών μονάδων θα ξεπεράσει τις 2.000 τα επόμενα χρόνια. Ούτε παιδαγωγικά κριτήρια λοιπόν υπάρχουν, ούτε για εξορθολογισμό κάποιων οριακών περιπτώσεων πρόκειται.

Σχολικές επιτροοπές - σχολικά προγράμματα

Τις μεγάλες περικοπές άρχισαν ήδη να τις βιώνουν εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές στην καθημερινότητα της λειτουργίας των σχολείων. Μειώθηκαν δραματικά οι επιχορηγήσεις των σχολικών επιτροπών, με αποτέλεσμα την οικονομική ασφυξία του δημόσιου σχολείου και την αδυναμία του να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις καθημερινές ανάγκες του. Οι γονείς όλο και πιο συχνά καλούνται να συμβάλλουν οικονομικά στην αγορά καθημερινών ειδών πρώτης ανάγκης για τη λειτουργία του σχολείου.

Από τη λαίλαπα αυτή, όπως διαφαίνεται και από το πλαίσιο για την «αναβάθμιση» της διοίκησης, δεν θα γλιτώσει καμία σχολική μονάδα, καθώς όλες θα πρέπει να αποδεικνύουν, μέσω της διαδικασίας της «κοινωνικής λογοδοσίας», ότι αξίζουν τα ψίχουλα της κρατικής χρηματοδότησης. Με άλλα λόγια, τα σχολεία θα φορτωθούν ευθύνες τις οποίες εκ των προτέρων δεν μπορούν να αναλάβουν και θα τιμωρηθούν επειδή δεν κατάφεραν αυτό που ήταν γνωστό ότι δεν θα καταφέρουν. Τα σχολεία θα ωθούνται σε ανταγωνιστικές μεταξύ τους σχέσεις και εντέλει θα πρέπει να αναζητούν τους χορηγούς τους για να επιβιώσουν.

Από την άλλη σταδιακά και μελετημένα το Υπουργείο Παιδείας προχωρεί στην κατάργηση σημαντικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων όπως η Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη στα Λύκεια και η ενισχυτική διδασκαλία στα γυμνάσια.

Η ουσιαστική κατάργηση των αθλητικών τάξεων και τα σοβαρά προβλήματα στη μεταφορά των μαθητών που πλήττει ιδιαίτερα τα μουσικά και τα καλλιτεχνικά σχολεία, αλλά και αυτά της περιφέρειας και των νησιών, ήταν άλλο ένα πλήγμα στη δημόσια εκπαίδευση τη χρονιά του μνημονίου.

Ακολούθησαν η απόφαση για το κλείσιμο ολοήμερων δημοτικών σχολείων και οι παρεμβάσεις στην διοργάνωση των Πανελλαδικών εξετάσεων. Οι περικοπές εδώ εμφανίστηκαν με τη μείωση των εξεταστικών κέντρων, την κατάργηση των ειδικών εξεταστικών κέντρων των νυκτερινών σχολείων εξαναγκάζοντας εργαζόμενους μαθητές να εξετάζονται πρωί, τη μείωση των ειδικών εξεταστικών κέντρων στα ΕΠΑΛ εξαναγκάζοντας μαθητές από όλη την Ελλάδα να μετακομίσουν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη κ.λπ.

Ακόμα και η αιφνιδιαστική ρύθμιση για τα δύο, «ισότιμα» κατά το Υπουργείο, απολυτήρια Λυκείου σε αυτή την ανάγκη απαντούσε (περικοπές δαπανών και μείωση αριθμού εισαγόμενων φοιτητών) συνδυαζόμενη με την πολιτική του «Καλλικράτη σε ΑΕΙ-ΑΤΕΙ».

Ξένες γλώσσες

Παρά τις διακηρύξεις για πολυγλωσσία το Υπουργείο Παιδείας με πρόσφατη και αιφνιδιαστική απόφασή του, υποβαθμίζει περαιτέρω την διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο Γυμνάσιο. Έχει προηγηθεί ανάλογη υποβάθμισή τους σε Δημοτικό και Λύκειο.

Έτσι με την αντιπαιδαγωγική αυτή απόφαση, η δεύτερη ξένη γλώσσα δεν αποτελεί πια επιλογή των μαθητών, αφού δεν θα υπάρχει η δυνατότητα να τις διδάσκονται σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες, αλλά με βάση την οργανική θέση των εκπαιδευτικών στο συγκεκριμένο σχολείο. Αφαιρείται ένα ουσιαστικό κίνητρο από τους μαθητές και τις μαθήτριες να διδάσκονται τη ξένη γλώσσα που επιθυμούν.

Η εφαρμογή αυτής της απόφασης θα οδηγήσει τους μαθητές σε εξεύρεση ιδιωτικών λύσεων, θα υπονομεύσει τη χορήγηση του πιστοποιητικού επάρκειας στις ξένες γλώσσες από το δημόσιο σχολείο, πριν αυτό καλά-καλά θεσμοθετηθεί, και θα οδηγήσει στη δημιουργία μεγαλύτερων τμημάτων και διαφορετικού επιπέδου γνώσεων στις γλώσσες που θα διδάσκονται. Ουσιαστικά θα υπονομεύσει συνολικά τη διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο δημόσιο σχολείο.

Εκπαιδευτικοί

Με τη νέα μείωση μισθών και συντάξεων των εκπαιδευτικών που προωθείται με το λεγόμενο «ενιαίο μισθολόγιο» στο δημόσιο και το ΜΠΔΣ (μεσοπρόθεσμο) οι εκπαιδευτικοί θα χάσουν ακόμα ένα μεγάλο μέρος του μισθού τους που θα προστεθεί στις περικοπές των μισθών που έγινε το 2010 με τα πρώτα μνημονιακά μέτρα. Η μεγάλη μείωση των μισθών, η σύνδεση του μισθού των εκπαιδευτικών με την παραγωγικότητα (;;), η γήρανση του εκπαιδευτικού δυναμικού ως αποτέλεσμα της αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, οι υποχρεωτικές μετακινήσεις, η αύξηση του ωραρίου, ο εκπαιδευτικός «ντελίβερι» που συμπληρώνει ωράριο σε πολλά σχολεία, η διαφαινόμενη τελικά συνολική ανατροπή των εργασιακών σχέσεων, θα έχει σημαντική αρνητική επίπτωση στην ποιότητα της εκπαίδευσης μιας και οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών είναι συγχρόνως και συνθήκες μάθησης των μαθητών.

Από την άλλη, εκατοντάδες οργανικές θέσεις εκπαιδευτικών απειλούνται με κατάργηση, όπως σε αυτές των εκπαιδευτικών ξένων γλωσσών, πληροφορικής, κοινωνιολογίας αλλά και της ΤΕΕ. Ουσιαστικά οι εκπαιδευτικοί διαφόρων ειδικοτήτων απειλούνται με εργασιακή περιπλάνηση σε όλη την χώρα, με το φάντασμα της απόλυσης να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια τους.

Παρατηρείται επίσης συνεχής μείωση του αριθμού των εκπαιδευτικών, με τη δραματική μείωση των προσλήψεων που έφερε το μνημόνιο αλλά και με την εξώθηση μεγάλου αριθμού εκπαιδευτικών στη σύνταξη με την ολοένα χειροτέρεψη των όρων απονομής της. Υπολογίζεται έτσι ότι θα μειωθεί κατά 25% τα επόμενα χρόνια ο αριθμός των εκπαιδευτικών. Ήδη η εκπαίδευση, ενώ αρχικά είχε εξαιρεθεί τυπικά από το περιορισμό των προσλήψεων στο δημόσιο, εντάχθηκε στην αναλογία 1:5 που έγινε ήδη 1:10. Αποδεικνύεται και από αυτό, πως ο πραγματικός λόγος που το Υπ. Παιδείας προώθησε την αλλαγή του συστήματος προσλήψεων είναι η δραματική μείωση των διορισμών μονίμων εκπαιδευτικών τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Οι επιπτώσεις των περικοπών αυτών θα είναι: περισσότερα κενά στα σχολεία, μεγάλη αύξηση των προσλήψεων ωρομισθίων, πίεση στα σχολεία για δημιουργία τμημάτων αυστηρά με 30 μαθητές και αυξήσεις στο ωράριο των μονίμων εκπαιδευτικών.

Κατασπατάληση κονδυλίων

Την ίδια ώρα που γίνονται αυτές οι περικοπές συνεχίζεται η διάθεση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ για κατευθύνσεις που τίποτε θετικό δεν θα προσφέρουν στην εκπαίδευση. Όπως έχουμε ήδη καταγγείλει είναι πρόκληση τα προγράμματα λιτότητας να επιβάλλονται το ένα μετά το άλλο, οι περικοπές στη δημόσια εκπαίδευση να μην έχουν τέλος και για παράδειγμα σαράντα τρία εκατομμύρια (43 εκ.) € να δίνονται απλόχερα για την «ενίσχυση της ποιότητας της διαχείρισης» και τη «δημοσιότητα» και την «πληροφόρηση»!!. (9, 5 εκ. € για το Σύμβουλο δημοσιότητας, 4εκ. € για υπηρεσίες δημοσιότητας, προβολής και πληροφόρησης και 12εκ. € για τις υπηρεσίες συμβούλου υποστήριξης είναι κάποια τρανταχτά παραδείγματα πρωτοφανούς σπατάλης).

Άμεσα απαιτείται να γίνει αναπροσανατολισμός των κονδυλίων του προγράμματος αυτού με στόχο όλη η χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ να κατευθυνθεί στις πραγματικές ανάγκες της εκπαίδευσης.

Επίλογος

Στο πλαίσιο του μνημονίου και για να είναι πλήρης η παράδοση της εκπαίδευσης της χώρας μας στους διεθνείς οργανισμούς και κυρίως στο ΔΝΤ, η κυβέρνηση επέλεξε σε συνεργασία μαζί τους, τον ΟΟΣΑ για να του αναθέσει την έκθεση «για την αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα της Ελληνικής δημόσιας εκπαίδευσης». Και για όποιο δεν έχει ακόμη αντιληφθεί τι θα σημάνει η υιοθέτηση από την κυβέρνηση των συστάσεων του ΟΟΣΑ, ας δούμε τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Εκπαιδευτικών (Education International-Ε.Ι.) για τη φετινή έκθεση του ΟΟΣΑ, με τίτλο «Η εκπαίδευση με μια ματιά 2010». Αναφέρει λοιπόν η Ε.Ι. πως «ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει μια πιο αποδοτική δαπάνη και επιπρόσθετα ενδυνάμωση των μηχανισμών της αγοράς στη δημόσια εκπαίδευση, ακόμη και μετά από αρκετά χρόνια οδυνηρών συνεπειών της οικονομικής κρίσης, που προκάλεσαν οι αχαλίνωτες αγορές». Αυτές οι πολιτικές που συστήνει ο ΟΟΣΑ αναφέρει η Ε.Ι. «είχαν ως αποτέλεσμα τις περικοπές στον προϋπολογισμό για την εκπαίδευση», (το βιώνουμε και στην Ελλάδα έντονα με το 2,75% επί του ΑΕΠ για την παιδεία), «το κλείσιμο σχολείων», (που ζούμε και στην εκπαίδευσή μας αυτό το διάστημα, με την κα Διαμαντοπούλου να προσπαθεί να μας πείσει για τα «παιδαγωγικά» κριτήρια των συγχωνεύσεων-καταργήσεων σχολείων), και τέλος όπως αναφέρει η Ε.Ι. «τις απολύσεις εκπαιδευτικών».

Μπροστά σε αυτή τη δραματική κατάσταση, μόνο η ενωτική δράση όλων των εκπαιδευτικών, γονιών και μαθητών μπορεί να αποτρέψει τα χειρότερα। Και αυτό είναι που φοβούνται. Θα δουλέψουμε όλοι προς σε αυτή την κατεύθυνση;

* Ο ΘΕΜΗΣ ΚΟΤΣΙΦΑΚΗΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ ΟΛΜΕ

Ανοιχτή επιστολή διαμαρτυρίας εκπαιδευτικού για τα τεκταινόμενα στην εκπαίδευση

2011-06-27T07:14:00.000-07:00

Aισθάνθηκα την ανάγκη να πω μερικά λόγια, έξω από τα δόντια, για το έγκλημα που επιτελείται αυτές τις μέρες στο χώρο της εκπαίδευσης (συγχωνεύσεις, κατάργηση ολοήμερων σχολείων, αιφνιδιαστική άρση του δικαιώματος επιλογής της 2ης ξένης γλώσσας σε Δημοτικά και Γυμνάσια και έπεται συνέχεια…).

Είμαι αγανακτισμένη, οργισμένη αλλά και αποφασισμένη να αντισταθώ με όλες μου τις δυνάμεις. Να υπερασπισθώ το δικαίωμα στη δουλειά μου, τα όνειρά μου για το δημόσιο σχολείο, έτσι όπως εγώ το εννοώ και πάνω απ’ όλα τους μαθητές μου.

Τους μαθητές μου που, ενώ τους είχαν υποσχεθεί τον ουρανό με τ’ άστρα (πρώτα ο μαθητής), τους επιφυλάσσουν ένα σχολείο φτωχό, αποδομημένο, αποστεωμένο, συγκεντρωτικό, ένα σχολείο στηριγμένο στην κοινωνική ανισότητα. Ένα σχολείο χωρίς μέλλον, μια ζωή χωρίς μέλλον.

Είμαι καθηγήτρια Γερμανικών και ζω τις τελευταίες μέρες το θέατρο του παραλόγου. Αν δεν έχω χάσει την οργανική μου θέση τώρα, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα την χάσω αύριο, μαζί με χιλιάδες άλλους συναδέλφους μου. Βιώνω τον εφιάλτη της μετάταξης, πράγμα που για μια μάχιμη εκπαιδευτικό σημαίνει παροπλισμό και ψυχική εξόντωση. Μου είναι αδιανόητο να μου στερήσουν την τάξη, είναι σα να μου στερούν τον αέρα που αναπνέω.

Στην ερώτηση “τι επαγγέλεσθε” απαντούσα πάντα με περηφάνια, καθηγήτρια. Ναι, καθηγήτρια, αυτό ήταν που ήθελα πάντα, αυτό και τίποτε άλλο. Υπηρέτησα με πάθος και αυταπάρνηση το επάγγελμά μου, που το θεωρούσα πάντα λειτούργημα. Ήμουν ένας ευτυχισμένος άνθρωπος, γιατί κοιτώντας γύρω μου τους συνανθρώπους μου να βλέπουν την εργασία τους ως πάρεργο, καταλάβαινα το πλεονέκτημα να κάνει κανείς αυτό που αγαπάει και έχει σπουδάσει.

Είμαι 53 ετών, αλλά μέσα στην τάξη, κοιτώντας τα πρόσωπα των μαθητών μου, αποκτούσα δυνάμεις και κουράγιο 20χρονης. Η επαφή με ότι πιο νέο, φρέσκο και αγνό, με τα νιάτα δηλαδή, είναι πηγή αναγέννησης.

Ζούμε σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Έτσι, η γνώση της ξένης γλώσσας αποκτά βαρύνουσα σημασία. Είναι σταθερή μου πεποίθηση, όλα αυτά τα χρόνια που διδάσκω, ότι εκτός από τα τυπικά (γραμματική, συντακτικό, λεξιλόγιο) το άνοιγμα του μαθήματος της ξένης γλώσσας σε τομείς όπως ο πολιτισμός, η ιστορία, η επιστήμη, η λογοτεχνία, όπως και στοιχεία της καθημερινής ζωής, είναι ένας ασφαλής δρόμος, για να αποκτήσουν οι μαθητές καλύτερες γνώσεις, αλλά ταυτόχρονα και πολυπολιτισμική κουλτούρα. Γι αυτό στο μάθημά μου έχει θέση ο Μπρέχτ, ο Γκαίτε, ο Σίλλερ, ο Μότσαρτ αλλά και οι Σκόρπιονς, ο Βιμ Βέντερς κλπ.

Πάντα πίστευα ότι ο καθηγητής δεν πρέπει να είναι μονοδιάστατος, δεν πρέπει να εκπαιδεύει, αλλά να παιδεύει, να πλάθει πνευματικά και ψυχικά τους μαθητές του να γίνονται ελεύθεροι άνθρωποι, με γνώση και κρίση, με τεχνικές αναθεώρησης και με αγωνία απελευθέρωσης.

Όλα αυτά τα χρόνια αγωνίστηκα για ένα δημόσιο σχολείο ζωντανό, ανοιχτό στις ανάγκες και τις ανησυχίες των νέων, αλλά και τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Αγωνίστηκα και ονειρεύτηκα μαζί με τους μαθητές μου ένα σχολείο με θέα στη ζωή και στο μέλλον. Γι’ αυτό και έζησα μαζί τους, μέσα από πληθώρα προγραμμάτων, σαγηνευτικά ταξίδια στη γνώση, τον πολιτισμό, το περιβάλλον, την αλληλεγγύη. Προγράμματα που τα λαχταρούσαν και τα λαχταρούν όπως η διψασμένη γη τη βροχή, και όμως θυσιάζονται σήμερα, ως ασύμφορα και δαπανηρά. Διαφορετική γνώση που έσπαγε τη μονοτονία της σχολικής καθημερινότητας, που άνοιγε παράθυρα γνώσης και ονειροπόλησης σε κάτι πιο τρανό και πιο μεγάλο.

Αυτήν τη δυνατότητα τους τη στερούν σήμερα, συρρικνώνοντας ακόμη περισσότερο τις ελάχιστες παροχές που υφίσταντο μέχρι χθες. Με λιγότερους καθηγητές, μεγαλύτερα σε αριθμό τμήματα και με τη λογική “να βγάλουμε και από τη μύγα ξύγκι”. Και όλα αυτά μέσα σε ένα σύστημα εντατικοποίησης για μια θέση, αύριο, στα ΑΕΙ και, μεθαύριο, στην ανεργία. Θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι κρίμα και άδικο να στερούνται οι μαθητές τα αυτονόητα και οι δείκτες της οικονομίας να μετρούν περισσότερο από τις παιδικές και εφηβικές ψυχές τους.

Ζητώ, λοιπόν, να μ’ αφήσουν ήσυχη να συνεχίσω να κάνω τη δουλειά μου σαν εκπαιδευτικός! Ζητάω πολλά; Την απάντηση τη δίνει, απαράμιλλα, ο Μπέρτολντ Μπρεχτ στον “Κύκλο με την κιμωλία”:

Εσείς, εσείς ακροατές της ιστορίας

του κύκλου με την κιμωλία

σημειώστε τη γνώμη των παλιών

Εδώ πρέπει να ανήκει, αυτό που είναι εδώ,

σ’ αυτούς που είναι καλοί γι αυτό

Δηλαδή

Τα παιδιά στις καλές μητέρες, για να ευδοκιμούν

Τα αμάξια στους καλούς αμαξάδες, για να οδηγούνται καλά

Και η κοιλάδα στους ποτιστές, για να δίνει καρπούς

7/6/2011

Ευγενία Σιούτη

Καθηγήτρια Γερμανικών, 2ο Γυμνάσιο Ηλιούπολης

Σχολείο χωρίς μέλλον...

2011-06-18T11:39:00.000-07:00

Αισθάνθηκα την ανάγκη να πω μερικά λόγια, έξω από τα δόντια, για το έγκλημα που επιτελείται αυτές τις μέρες στον χώρο της εκπαίδευσης (συγχωνεύσεις, κατάργηση ολοήμερων σχολείων, αιφνιδιαστική άρση του δικαιώματος επιλογής της 2ης ξένης γλώσσας σε Δημοτικά και Γυμνάσια και έπεται συνέχεια…).

Είμαι αγανακτισμένη, οργισμένη αλλά και αποφασισμένη να αντισταθώ με όλες μου τις δυνάμεις. Να υπερασπιστώ το δικαίωμα στη δουλειά μου, τα όνειρά μου για το δημόσιο σχολείο, έτσι όπως εγώ το εννοώ, και πάνω απ' όλα τους μαθητές μου.

Τους μαθητές μου, που, ενώ τους είχαν υποσχεθεί τον ουρανό με τ’ άστρα (πρώτα ο μαθητής), τους επιφυλάσσουν ένα σχολείο φτωχό, αποδομημένο, αποστεωμένο, συγκεντρωτικό, ένα σχολείο στηριγμένο στην κοινωνική ανισότητα. Ένα σχολείο χωρίς μέλλον, μια ζωή χωρίς μέλλον.

Είμαι καθηγήτρια Γερμανικών και ζω τις τελευταίες μέρες το θέατρο του παραλόγου. Αν δεν έχω χάσει την οργανική μου θέση τώρα, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα τη χάσω αύριο, μαζί με χιλιάδες άλλους συναδέλφους μου. Βιώνω τον εφιάλτη της μετάταξης, πράγμα που για μια μάχιμη εκπαιδευτικό σημαίνει παροπλισμό και ψυχική εξόντωση. Μου είναι αδιανόητο να μου στερήσουν την τάξη, είναι σαν να μου στερούν τον αέρα που αναπνέω.

Στην ερώτηση “τι επαγγέλλεσθε” απαντούσα πάντα με περηφάνια: καθηγήτρια. Ναι, καθηγήτρια, αυτό ήταν που ήθελα πάντα, αυτό και τίποτε άλλο. Υπηρέτησα με πάθος και αυταπάρνηση το επάγγελμά μου, που το θεωρούσα πάντα λειτούργημα. Ήμουν ένας ευτυχισμένος άνθρωπος, γιατί κοιτώντας γύρω μου τους συνανθρώπους μου να βλέπουν την εργασία τους ως πάρεργο καταλάβαινα το πλεονέκτημα να κάνει κανείς αυτό που αγαπάει και έχει σπουδάσει.

Είμαι 53 ετών, αλλά μέσα στην τάξη, κοιτώντας τα πρόσωπα των μαθητών μου, αποκτούσα δυνάμεις και κουράγιο 20χρονης. Η επαφή με ό,τι πιο νέο, φρέσκο και αγνό, με τα νιάτα δηλαδή, είναι πηγή αναγέννησης.

Ζούμε σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Έτσι η γνώση της ξένης γλώσσας αποκτά βαρύνουσα σημασία. Είναι σταθερή μου πεποίθηση, όλα αυτά τα χρόνια που διδάσκω, ότι εκτός από τα τυπικά (γραμματική, συντακτικό, λεξιλόγιο) το άνοιγμα του μαθήματος της ξένης γλώσσας σε τομείς όπως ο πολιτισμός, η ιστορία, η επιστήμη, η λογοτεχνία, όπως και στοιχεία της καθημερινής ζωής, είναι ένας ασφαλής δρόμος, για να αποκτήσουν οι μαθητές καλύτερες γνώσεις, αλλά ταυτόχρονα και πολυπολιτισμική κουλτούρα. Γι' αυτό στο μάθημά μου έχουν θέση ο Μπρεχτ, ο Γκαίτε, ο Σίλερ, ο Μότσαρτ αλλά και οι Σκόρπιονς, ο Βιμ Βέντερς κ.λπ.

Γι’ αυτό και έζησα μαζί τους, μέσα από πληθώρα προγραμμάτων, σαγηνευτικά ταξίδια στη γνώση, τον πολιτισμό, το περιβάλλον, την αλληλεγγύη. Προγράμματα που τα λαχταρούσαν και τα λαχταρούν όπως η διψασμένη γη τη βροχή, και όμως θυσιάζονται σήμερα, ως ασύμφορα και δαπανηρά. Διαφορετική γνώση που έσπαγε τη μονοτονία της σχολικής καθημερινότητας, που άνοιγε παράθυρα γνώσης και ονειροπόλησης σε κάτι πιο τρανό και πιο μεγάλο.

Αυτήν τη δυνατότητα τους τη στερούν σήμερα, συρρικνώνοντας ακόμη περισσότερο τις ελάχιστες παροχές που υφίσταντο μέχρι χθες. Με λιγότερους καθηγητές, μεγαλύτερα σε αριθμό τμήματα και με τη λογική “να βγάλουμε και από τη μύγα ξίγκι”. Και όλα αυτά μέσα σε ένα σύστημα εντατικοποίησης για μια θέση, αύριο, στα ΑΕΙ και, μεθαύριο, στην ανεργία. Θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι κρίμα και άδικο να στερούνται οι μαθητές τα αυτονόητα και οι δείκτες της οικονομίας να μετρούν περισσότερο από τις παιδικές και εφηβικές ψυχές τους.

Ζητώ, λοιπόν, να μ’ αφήσουν ήσυχη να συνεχίσω να κάνω τη δουλειά μου σαν εκπαιδευτικός! Ζητάω πολλά; Την απάντηση τη δίνει, απαράμιλλα, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στον “Κύκλο με την κιμωλία”:

Εσείς, εσείς ακροατές της ιστορίας

του κύκλου με την κιμωλία

σημειώστε τη γνώμη των παλιών

Εδώ πρέπει να ανήκει, αυτό που είναι εδώ,

σ’ αυτούς που είναι καλοί γι αυτό

Δηλαδή

Τα παιδιά στις καλές μητέρες, για να ευδοκιμούν

Τα αμάξια στους καλούς αμαξάδες, για να οδηγούνται καλά

Και η κοιλάδα στους ποτιστές, για να δίνει καρπούς

Ευγενία Σιούτη

Καθηγήτρια Γερμανικών

2ο Γυμνάσιο Ηλιούπολης

Ξεκληρίζουν τα πανεπιστήμια

2011-06-06T09:57:00.000-07:00

Αγώνα για να κρατηθούν στη ζωή δίνουν τα πανεπιστήμια της χώρας που για πρώτη φορά στην ιστορία τους έρχονται αντιμέτωπα με το εφιαλτικό, για τον τόπο, σενάριο να βάλουν λουκέτο. Η ανώτατη εκπαίδευση όχι μόνο δεν εξαιρέθηκε από τις επαχθείς ρυθμίσεις του Μνημονίου, αλλά επιπλέον αντιμετωπίζουν μια πολιτική που στο όνομα της διαφάνειας, έχει μπλοκάρει κάθε δυνατότητα αντεπίθεσης των ιδρυμάτων. Κοινοτικά κονδύλια για την έρευνα λιμνάζουν, ενώ προτάσεις των ιδρυμάτων για αλλαγή του θεσμικού πλαισίου προκειμένου να εξοικονομήσουν πόρους, ούτε καν συζητιούνται... Η κυβέρνηση αφήνει τα ιδρύματα να ρημάξουν θεωρώντας προφανώς ότι έτσι θα κάμψει τις αντιστάσεις τους στη θεσμική επιχείρηση... μετάλλαξης όσων επιζήσουν απ’ το πέρασμα του οικονομικού Αρμαγεδδώνα.

Σε νούμερα αυτός ο οικονομικός Αρμαγεδδών

Τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν μείωση των κονδυλίων του τακτικού προϋπολογισμού της τάξης του 48,62%. Σε απόλυτους αριθμούς αυτό μεταφράζεται ως εξής: Τα ιδρύματα, σύμφωνα με το αισιόδοξο σενάριο, θα επιχορηγηθούν μόλις με 121 εκατ. ευρώ από 236 εκατομμύρια που, σύμφωνα με το ΦΕΚ του 2009, θα ελάμβαναν για το 2011. Σε ορισμένα ιδρύματα οι περικοπές ξεπερνούν ακόμα και το 60%, με πιο ακραία την περίπτωση του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου που βλέπει μείωση της τάξης του 70%! Ο υπολογισμός αυτός γίνεται με βάση τον περιορισμό του 7%. Πρόκειται για ένα κόλπο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους που επιτρέπει στα πανεπιστήμια να εκταμιεύουν κάθε μήνα μόλις το 7% της συνολικής επιχορήγησης. Αυτό στην πράξη επιβεβαιώνει τη λαϊκή ρήση «άλλα τα μάτια του λαγού και άλλα της κουκουβάγιας». Δηλαδή, άλλα τα αναγραφόμενα ως επιχορήγηση και άλλη η πραγματική επιχορήγηση.

Με βάση τα παραπάνω το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, θα λάβει μόλις 20,664 εκ., ποσοστό μείωσης 47%. Παρά τις προσπάθειες της διοίκησης του ιδρύματος για εξορθολογισμό των δαπανών και περιορισμό ενδεχόμενης σπατάλης, το αρχαιότερο ίδρυμα της χώρας, σύμφωνα με δήλωση του πρύτανή του, Θ. Πελεγρίνη, έχει χρήματα για να λειτουργήσει μέχρι το Νοέμβριο! Να σημειωθεί ότι μέχρι τότε θα έχει φάει και τα αποθεματικά του! Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, θα επιχορηγηθεί με 24,750 εκατ. ευρώ, ποσοστό μείωσης 45%. Οι προσπάθειες της πρυτανικής αρχής για την επιβίωση του μεγαλύτερου ιδρύματος της χώρας είναι και εδώ αγωνιώδεις. «Το Αριστοτέλειο δεν έκλεισε την περίοδο της κατοχής, δεν έκλεισε την περίοδο της δικτατορίας, δεν θα κλείσει τώρα», δήλωσε ο πρύτανής του, Γ. Μυλόπουλος, σε μια προσπάθεια να εμψυχώσει το δυναμικό του ιδρύματος και να κινητοποιήσει την πόλη υπέρ της διάσωσης του ιδρύματος. Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με το ειδικό βάρος που έχει, θα λάβει μόλις 5,166 εκατ. ευρώ, μείωση της τάξης του 53%. Ξανά στη μετάφραση: «Λειτουργούμε εκ των ενόντων και εκ του παρόντος», δηλώνει ο πρύτανης του ιδρύματος, Σ. Σιμόπουλος.

Ανάλογες ή και μεγαλύτερες περικοπές αντιμετωπίζουν όλα τα ιδρύματα ανεξαρτήτως περιοχής: Το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου έχει τη μεγαλύτερη περικοπή. Από 4.600 εκατ. θα λάβει μόλις 1,386 (ποσοστό μείωσης 70%). Ακολουθούν το Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας που θα επιχορηγηθεί με 504.000 ευρώ (-61,80) και το Πάντειο με 2,604 εκατ. (-61,13%). Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας με 1,344 (-58%), το Πανεπιστήμιο Πειραιά με 3,360 (-54,60), το Χαροκόπειο με 966.000 ευρώ (-54%), το Πανεπιστήμιο Πατρών με 9,366 (-51,76%), το Ιόνιο Πανεπιστήμιο με 2,184 (-51,46), το Πανεπιστήμιο Κρήτης με 5,250 (-51,39%), το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας με 3,276 (-50,36%), το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με 7,224 (-49,87), το Πανεπιστήμιο Αιγαίου με 4,872 (-48,70%), το Οικονομικό Πανεπιστήμιο με 3,486 (-48%), το Γεωπονικό με 2,604 (-47,90), το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας με 5,250 (-47,50%), η Καλών Τεχνών 1,890 (-46%), το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης με 8,652 (-45,92%) και το Πολυτεχνείο Κρήτης με 2,226 (-45,70%).

Όλοι στο κόκκινο

Τα παραπάνω αφορούν μόνο στον τακτικό προϋπολογισμό. Ο οικονομικός Αρμαγεδδών στην κυριολεξία ακυρώνει το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Οι χρηματοδοτήσεις ύψους 140 εκ., δεν πρόκειται να δοθούν, όπως άλλωστε συνέβη και κατά το προηγούμενο έτος. Μέχρι στιγμής, έχουν μείνει σχετικά σταθερές οι προβλέψεις για το έκτακτο διδακτικό προσωπικό (υπάρχει μια μείωση της τάξης του 10%). Όμως, αν τελικώς περάσει το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα το οποίο προβλέπει μείωση των συμβασιούχων κατά 50%, τα πανεπιστήμια, κυρίως της περιφέρειας που εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από το εκπαιδευτικό έργο των έκτακτων διδασκόντων, στην ουσία οδηγούνται σε κλείσιμο. Ήδη, τα περισσότερα απ’ αυτά βρίσκονται στην κόκκινη γραμμή δεδομένου ότι εκκρεμούν οι διορισμοί 830 μελών ΔΕΠ. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου αναμένει τον διορισμό 39 εκλεγμένων μελών ΔΕΠ. Αν οι διδάσκοντες αυτοί παραμείνουν αδιόριστοι, θα χρειαστεί περισσότερους συμβασιούχους, αλλά τέτοια κονδύλια δεν έχουν προβλεφθεί.

Αν συνυπολογίσει κανείς τα παραπάνω και την περιστολή των δαπανών σίτισης των φοιτητών κατά τουλάχιστον 10%, το ύψος της συνολικής μείωσης της χρηματοδότησης των ΑΕΙ, ξεπερνά το 62% με ορισμένα ιδρύματα να είναι σε ημιθανή κατάσταση!

Μέχρι τώρα, τα ιδρύματα παλεύουν για να μη θίξουν τις εκπαιδευτικές τους δραστηριότητες. Αν η κυβέρνηση δεν αναθεωρήσει την πολιτική της, πολύ σύντομα θα βρεθούν στη δυσάρεστη θέση να προχωρήσουν σε αναστολές κεντρικών λειτουργιών. Στις 7 Ιουνίου τα ιδρύματα όλης της χώρας, με απόφαση των πρυτάνεων, ενώνουν τις δυνάμεις και τις δράσεις τους για τη διάσωση του δημόσιου Πανεπιστημίου, έχοντας την πίστη ότι ο μόνος χαμένος αγώνας είναι αυτός που δεν δόθηκε ποτέ.

ΧΩΡΙΣ ΦΩΤΟΤΥΠΙΚΟ ΧΑΡΤΙ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΡΕΑ

2011-05-08T09:06:00.000-07:00

Έντονα προβληματισμένοι και απογοητευμένοι δήλωσαν οι καθηγητές του Γυμνάσιου Καρέα στον επικεφαλής της Δημοτικής Πρωτοβουλίας Στάση Βύρωνα Άκη Κατωπόδη, ο οποίος περιόδευσε στο εν λόγω σχολείο, εξαιτίας της έλλειψης στοιχειωδών μέσων για να επιτελέσουν το έργο τους.

Παραμονές εξετάσεων, δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχει φωτοτυπικό χαρτί, για να δοθούν τα θέματα των εξετάσεων στους μαθητές.
Σύμφωνα δε με την διεύθυνση, έχει έγκαιρα ενημερωθεί η Δημοτική επιτροπή Παιδείας με έγγραφο, στο οποίο αναφέρονται και άλλες ελλείψεις του σχολείου, οι οποίες πρέπει να εξυπηρετηθούν.

Περιμένουμε άμεσα μια απάντηση και κυρίως να ενισχυθεί οικονομικά το σχολείο ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του.

Γιατί όχι στις συγχωνεύσεις

2011-05-06T01:13:00.000-07:00

του Γιώργου Πλακίδα, καθηγητή 2ου Λυκείου Βύρωνα

Εδώ και καιρό έχει ξεκινήσει ένας αγώνας της εκπαιδευτικής κοινότητας ενάντια στις συγχωνεύσεις των σχολείων.Ειδικά στο Βύρωνα, το πρόβλημα εστιάστηκε στο συγκρότημα των σχολείων της Μυρακτής (1ο,2ο Γυμνάσιο και 1ο,2ο Λύκειο).Κατηγορηθήκαμε από κάποιους για ανώφελους συναισθηματισμούς, για ναρκισσισμό, για αριστερισμό,για στείρα αντιπολιτευτική διάθεση. Νομίζω όμως ότι η σοβαρή διαπραγμάτευση του συγκεκριμένου θέματος πρέπει να βασίζεται σε επιχειρήματα και μόνο και όχι σε ιδεοληψίες, ούτε σε προσωπικές ή κομματικές γραμμές.
Εμείς καταθέσαμε στο διάλογο (που, ειρήσθω εν παρόδω, δεν έγινε ποτέ από την πλευρά των προϊσταμένων) τους λόγους για τους οποίους τασσόμαστε κατά της συγχώνευσης και τους οποίους θα απαριθμήσω και εδώ σύντομα.

1. Τα μεγάλα σχολεία ευνοούν την παραβατικότητα (συμμορίες, διακίνηση ναρκωτικών κλπ), κάτι που υποστηρίζεται ευρύτατα και από τη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία. Αντίθετα στα σχολεία μας, όπου γνωριζόμαστε όλοι κυριολεκτικά με το μικρό μας όνομα, τέτοιου είδους συμπεριφορές πολύ ευκολότερα γίνονται αντιληπτές και προλαμβάνονται.
2.Η στενή σχέση με τους μαθητές βοηθάει και στην αντιμετώπιση διαφόρων παιδαγωγικών, μαθησιακών αλλά και κοινωνικών προβλημάτων।Στα σχολεία μας αναπτύσσεται μια αίσθηση «κοινότητας», για την οποία όλοι είναι υπεύθυνοι, αλλά και από την οποία όλοι έχουν προσδοκίες.
3. Όλα τα σχολεία του συγκροτήματος έχουν αναπτύξει εξαιρετικές εξωδιδακτικές δραστη-ριότητες (πολιτιστικές, περιβαλλοντικές κ.α.) που τώρα πια δε θα έχουν χώρο να στεγα-στούν. Δεν υπάρχει χώρος, όχι μόνο μέσα στο σχολείο , αλλά και σε ολόκληρο το Βύρωνα, όπου να μπορούν να συγκεντρωθούν όλοι οι μαθητές των υπό διαμόρφωση συγχωνευόμενων σχολείων. Κατά συνέπεια δεν μπορούν πια να γίνονται ούτε σχολικές γιορτές, ούτε άλλου είδους εκδηλώσεις.
4. Δεν μπορούν πια να συγκεντρωθούν για οποιοδήποτε λόγο όχι μόνο όλοι οι μαθητές ή οι γονείς των μαθητών, αλλά ούτε και οι ίδιοι οι καθηγητές του κάθε συλλόγου. Οι συνεδριάσεις του συλλόγου των διδασκόντων θα γίνονται πια μόνο με τηλεδιάσκεψη.
5. Θα περιμέναμε πως η διοίκηση είχε κάνει μια σοβαρή μελέτη πριν προχωρήσει στην εξαγγελία της συγχώνευσης. Στην πράξη όμως διαπιστώσαμε πως δεν υπήρχε απολύτως τίποτε. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι μόλις σήμερα (7/4) το Υπουργείο εξήγγειλε διαβούλευση για τη λειτουργία των σχολικών μονάδων στην οποία αναφέρει ότι πρόκειται να δρομολογήσει πρωτοβουλίες για να αποτυπώσει το προσωπικό και τις υποδομές, ώστε να έχει μια βάση προκειμένου να «επιτύχει στη συνέχεια το ικανοποιητικό μέγεθος Σχολείου, σύμφωνα με εκπαιδευτικές ανάγκες ».
6. Ένας πειστικός λόγος για τη συγχώνευση, στις σημερινές τουλάχιστον δύσκολες ώρες που περνάει η χώρα, θα ήταν η εξοικονόμηση κονδυλίων. Όμως στα συγκεκριμένα σχολεία δεν ισχύει ούτε αυτό. Δεν πληρώνουμε ενοίκιο, όπως συμβαίνει αλλού, ούτε υπάρχουν πολλαπλές υποδομές που θα μπορούσαν να ενοποιηθούν.
7. Προβλήθηκε ακόμη ως αιτιολογία η δημιουργία του νέου λυκείου. Πράγματι το νέο λύκειο όπως παρουσιαζόταν στα σχέδια που είχαν διαρρεύσει (;) προ καιρού απαιτούσε μεγαλύτερες σχολικές μονάδες। Το τελικό σχέδιο όμως, που εξαγγέλθηκε από την κα Διαμαντοπούλου, μπορεί να λειτουργήσει πολύ καλά -ίσως και καλύτερα- στα υπάρχοντα σχολεία.
8.Με τη συγχώνευση των σχολείων θα μειωθούν οι οργανικές θέσεις των διδασκόντων. Άρα κάποιοι καθηγητές θα μετακινηθούν, για να καλύψουν άλλα κενά που θα δημιουργηθούν από τη συνταξιοδότηση παλαιότερων συναδέλφων. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Μηδενικοί διορισμοί. Μήπως τελικά μόνο αυτός είναι ο λόγος;

Υπάρχουν κι άλλοι λόγοι τους οποίους θα μπορούσα να επικαλεστώ. Θα προτιμήσω όμως να θέσω ένα ερώτημα.

Μήπως αντί να καλούμαστε εμείς να απαντήσουμε στο ερώτημα γιατί όχι στη συγχώνευση, θα έπρεπε κάποιοι να μας πουν γιατί γίνεται αυτή η συγχώνευση;
Υπάρχουν συγκεκριμένοι εκπαιδευτικοί, παιδαγωγικοί, κοινωνικοί και λειτουργικοί λόγοι που συνομολογούν πως τα αποτελέσματα της συγχώνευσης θα είναι σαφέστατα αρνητικά. Ποια είναι τα επιχειρήματα υπέρ της αντίθετης άποψης;

Υπάρχουν βέβαια πολλά πολλά πράγματα που πρέπει να αλλάξουν στην Ελλάδα του 2011.
Χωρίς όμως σχεδιασμό, χωρίς μελέτη, χωρίς στοιχειώδη εκτίμηση των δεδομένων οι αλλαγές δε θα είναι απλώς τουφεκιές στον αέρα· θα είναι οπισθοδρόμηση.

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ